Ўзбекистонда футбол журналистикаси

Миржалол Қосимов: «Футболни санъат дейман»

admin — Mon, 10 Dec 2012 10:53:52 GMT

Ўзбекистон футболи тарихидаги биринчи жаҳон чемпиони, халқаро тоифадаги спорт устаси Миржалол Қосимов Тошкент шаҳрида 1970 йилнинг 17 сентябрида туғилган. Ҳозир Миржалол Қосимов Тошкент жисмоний тарбия институтининг 3-курс талабаси, "Пахтакор”нинг ярим ҳимоячиси, СССР олимпиада футбол терма командаси аъзоси.

Муштарийларимиз "Пахтакор” командасининг моҳир ўйинчиси Миржалол Қосимов билан ойнома орқали учрашиш истагида эканликларини билдиришган. Ҳатто андижонлик ўқувчи Нурланбек Нозимов Миржалолга атаб шеър ҳам ёзибди:

Миржалол, эй Миржалол,

Гол урасан бемалол...

Майдонда тўп сурасан,

Пойлаб туриб урасан,

Миржалол, эй, Миржалол,

Топгин, яна минг камол...

Хатлардаги сўров-қизиқишларни инобатга олиб Миржалолни бу гал одатдагидек яшил майдонда эмас, балки муштарийларимиз саволлари майдонида тўп суришни таклиф этдик. У бажонидил рози бўлди.

- Болалигингизда "Пахтакор” командасида ўйнашни орзу қилганмисиз, дейишибди. Рости, "Пахтакор”да ўйнашни хаёл қилиш уёқда турсин, ўйинларини онда-сонда кўрардим. 1979 йилда "Пахтакор” командаси ҳалокатга учраганда тўққиз ёшга тўлгандим. "Пахтакор”чилардан Михаил Ан, Владимир Фёдоров, Сергей Покотилов, Александр Корченов, Олим Ашуров, Шуҳрат Эшбўтаев, Равиль Агишев, Сирож Бозоров, Александр Чуркинларнинг чиройли ўйинларини ишқибозлар армон билан эслашади. Шундай экан, футболни ҳам бир санъат деб ҳисоблайман. Бўлмаса, стадиондаги минг-минглаб ишқибозларимизни жунбушга келтириб, миллион-миллион томошабинларни ойнаижаҳон орқали ром этиб бўлармиди?! Шу ўринда командамиз ишқибозларига (хафа бўлмасинлару) жиндай гинам бор. Нима учун "Пахтакор”нинг фақат қувончли кунларидагина бирга бўладилар-у, энг оғир дамларда тумандек тарқаб кетишади? Ахир, ишқибозларимизнинг мадади, бир оғиз илиқ сўзлари айнан шундай кунлардагина асқотади-ю! Футболни санъат дедим. Энди оёқдан чалиб йиқитиш, жарима майдонида атайин думалаб, ўйинни қасддан чўзадиган, қулай вазиятда турган ўз командадошидан тўпини қизғанадиган, майдонни рингга айлантириб юборувчи футбол "актёрлари”га муносабатимга келсак, ҳаётда турли хил қарашдаги, тоифадаги инсонлар бор экан, нима учун футбол бундан беистисно бўлиши керак. Ким билади дейсиз, балки ҳаётнинг ҳам, футболнинг қизиғи ҳам айнан шундадир.

Футболда ҳар хил вазиятларга учраб қоласиз. Дейлик, сиз катта тезликда жарима майдонига тўп билан ёриб кирдингиз-у рақиблар ҳимоячиси сизни атайлаб чалиб йиқитади. Албатта, аччиғингиз чиқади. Аммо таъқиб қилишга ҳаққингиз йўқ. Бу – ўйин! Бир томондан ўйин ҳаками бунга йўл қўймаса, иккинчи томондан... Футбол футболку-я, аммо ҳаётда ҳам сизни чалиб йиқитганларида албатта бирор қолипга, пардага ўраб йиқитадиларки, ўша сизни чалиб йиқитганга ҳеч нима қилолмайсиз. Яхшиси, чалинтирмасликки ҳаракат қилишингиз зарур.

Кўпроқ футбол қироли Пеле ва Марадонанинг ўйинлари менга ёқади. Бўш пайтларимда бадиий китоблардан мутолаа қилиб тураман. Афсуски, кўпинча китоб ўқишга унчалик кўп вақт ажратиш имкони бўлавермайди.

Бир гуруҳ болалар жаҳон чемпионатидаги энг ёдда қоларли ўйин қай бири бўлган деб сўрашади. Энг қизиқ ўйин нигериялик тенгдошларимиз билан бўлган финал учрашуви десам, адашмайман. Нигерияликлар мусиқа садолари остида турли хил байроқларни ҳилпиратиб, миллий қўшиқларни баралла айтганларича майдонга тушишар экан. Бу билан улар рақиб томонга тазйиқ ўтказишмоқчи бўлишаркан. Рақибинг майдонга кўтаринки руҳда тушдими, демак, ўйини ҳам қовушади, кўпроқ ҳужумга эътибор беради. Ўйиннинг биринчи дақиқаларида ўзимизни йўқотиб қўймасликка, эс-ҳушимизни йиғиб олишга, ҳужумларни қайтаришга ҳаракат қилдик. Қарангки, чемпионатдаги биринчи ҳамда охирги ўйинни шу команда билан ўйнадик. Биринчи ўйинда ҳисоб дуранг – 1:1 бўлган бўлса, иккинчи ўйиннинг асосий вақтида ҳам шу ҳисоб такрорланди. Қўшимча вақтда ҳам ғолиб аниқланмагач, пенальтилар белгиланди. Рақибларимиз дарвозасини уч марта аниқ нишонга олган ҳолда ўз дарвозамиздан бир мартагина тўп ўтказиб юбордик. Шундай қилиб, командамиз ўсмирлар ўртасида жаҳон чемпиони деган унвонни қўлга киритди.

Баъзи бир кино мухлислари ўйинларни томоша қилишга келишса, футболчилардан кўз кўрмаган, қулоқ эшитмаган жасоратларни кутишади. Чунки "Биринчи қалдирғоч”, "Дарвозабон” фильмларида ўйинга кечикаётган ўйинчиларни парашютларда нақ майдоннинг ўзига тушириб кетишади, атиги тарвуз илиш машқини олган қишлоқлик бир йигитча Москванинг энг зўр дарвозабонига айланади. Кино кино-да! Ҳақиқий футбол бошқача. Ўйинга парашютда тушиш... Бошқа шаҳарга ўйин бошланмасидан бир кун олдин борилади. Жуда бўлмаганда, ўйинга бир соат қолганда етиб олган пайтларимиз бўлган. Футбол мактабини кўрмаган дарвозабонга келсак, 30-йиллар футболи билан ҳозирги футбол орасида олтмиш йиллик тажриба бор ахир. Кўпинча болалар хатларида келгусида "Пахтакор”да ўйнашни орзу қилаётганларини, футбол билан жиддий шуғулланиш мақсадида қайга бориб, кимга мурожаат этишни сўрайдилар. Уларга маслаҳатим: ота-оналарига, жисмоний тарбия ўқитувчиларига мурожаат этиб, шаҳар ёки туман спорт-интернатларига, мактабларига боришлари мумкин.

"Гулхан” муштарийларига ўқиш ва ишларида омадлар тилайман. Энг аввало соғ бўлинглар.

Суҳбатни Д.НУРУЛЛАЕВ уюштирган.

"Гулхан” журналининг 1990 йил №12 сонидан,

ФОТО: "Гулхан” журнали.

"Pressing” сайти материал билан ўртоқлашгани учун истеъмол товарлари ишлаб чиқариш, савдо ва хизмат кўрсатиш ташкилотлари ходимлари касаба уюшмаси Бухоро вилояти кенгаши аъзоси Умид Ҳакимовга миннатдорчилик билдиради.

Яқинда файласуф бўламиз

admin — Sun, 09 Dec 2012 12:29:08 GMT

Кўпчилик мухлислар каби мен ҳам терма жамоамиз ғалабасига ишонгандим. Хатто ғалабадан сўнг, ўтган сонда ҳаммамизнинг номимиздан Хайрулла ака ваъда берганидек, шу пайтгача ёзган барча танқидларим учун УЗР сўрашга астойдил бел боғлагандим. Афсус бу энди кейинга қолди. Ҳозирча эса, мен бундан ҳам оғирроқ вазифани бажаришга мажбурман. Сизларни бироз чалғитиб, ўзи шундоқ ҳам анча тушиб кетган кайфиятларингни бироз кўтаришга ҳаракат қилишим керак. Наилож, тақдир экан. Энди нима қилардик. "Парвона” даги Ўткурий айтганидек "кейинги сахифага ўтгунингизча, сизларни зериктирмасликка ҳаракат қиламизда”.

Аслида кайфиятингизни аллақачон кўтариб бўлгансиз. Сиз футболдан кечиб кета олмайсиз. Ўша куннинг ўзидаёқ инглизларнинг Хорватиядан қандай қасос олишганини томоша қилдингиз. Пайшанба кунги сахарликдан бошлаб эса, терма жамоамизнинг бундан кейинги имкониятларини чамалай бошладингиз. "Энди ЖАРни тушимизда кўрамиз” деб кечагина айтган гапингизни бир ухлаб туриб унутиб юбордингиз. Бахрайннинг Қатардаги дурангидан сўнг эса, худди жамоангиз ютгандек қувониб кетдингиз. Топдимми? Агар тополмаган бўлсам, сиз ҳали мухлис эмас экансиз, агар топган бўлсам ҳам менга қойил қолманг. Мен ўзим ҳақимда фикр юритдим. Буни иккинчи шахс кўпликда баён қилганимнинг сабаби, ўша мағлубиятдан сўнг ҳам газета сотиб олибсизми, демак сиз ҳам футболни севасиз. Нега севишингизни айта оласизми? Баскетболчиларнинг ҳаводаги мўъжизалари нақадар гўзал бўлмасин, хоккей музликларидаги шиддат қанчалик ром қилмасин, фақат футболга нисбатан "миллионлар ўйини” таърифи ишлатилади.

Бир футбол мухлиси аёлининг "мени кўпроқ яхши кўрасизми ёки футболними?” деган саволига "футболни” деб жавоб берган экан. Хотинини хафа қилиб қўйганини сезган эркак ўзича алдамоқчи бўлибди, лекин шунда ҳам гапини қайтиб олгиси келмай:

-Хотин, лекин сени хоккей ва волейболдан кўра кўпроқ яхши кўраман,- деган экан.

Ақлли аёл, рақибининг имкониятларини тўғри чамалаган аёл, хеч қачон бундай савол бермайди. Футболнинг ўзларининг таъбири билан айтганда, "22 та жинни битта копток орқасидан югуриб юраверади” деган таърифга мос тушмай қолганини аллақачон пайқаб улгуришган. Футболчиларга бўлган эътибор ҳам шунчалик ошиб кетдики, илгари қаттиққўл оталар томонидан янграган "хадеб кўча чангитавермай, дарс қилсанг ўласанми” ибораси, "китобга мукка тушиб ўтиравермай, футбол билан шуғуллансанг бўларди” шаклига алмашиб бўлган.

Футболнинг бу қадар оммавийлигига сабаб, уни ҳамма ўйнайди. Ортиқча жихоз ҳам керакмас, тўртта ғишт (агар маҳаллангизда симёғоч бўлса, иккитаси ҳам етади), минимум икки киши ва тамом.. Агар копток бўлмаса, "баклашка”ми, бўшаган консерва банкасими, ишқилиб ерда икки-уч бор айлана оладиган предмет ҳам бўлаверади. Шунинг учун хоҳлаган пайтда, футболчиларга ўргатаверамиз, койийверамиз. Хоккейчига нима ҳам дердик, ахир ўзимиз у ўйнаётган музликда икки қадам қўя олмасак. Палон метрли лангар билан, палон метрга сакраётган енгил атлетикачига ўргатадиган хеч нарсамиз йўқ.. Лекин, оталаримизнинг "ҳе ўша, ўн бир метрдан уролмаган Абдураим қийшиқ” деб бошланадиган балахонадор монологларини эшитиб катта бўлганмиз. Ўзимиз ҳам, Жепаров ўрнида бўлсам урардим шу пенальтини, деб юз фоиз ишонч билан керила оламиз.

Мен футболни ҳаётга ўхшатаман. Футболнинг ҳам ўз тошу-тарозиси, жазою мукофотлари ва албатта ноҳақликлари мавжуд. Хатто олдинги сахифаларда ўқиганингиздек, мақоллари ҳам бор. Умрини хору зорликда ўтказган киши ҳам хаётни яхши кўради. Агар ундан, сенга хаёт нима бердики, бунчалик яхши кўрасан деб сўрасангиз, қорни тўйиб овқатланган кунларини хужжат қилади. Биз ишқибозлар ҳам шундай. Неча неча мағлубиятларни кўрдик, лекин Хиросима хотирамиз тўрида қолган. Ливанда Япониядан 1:8 ҳисобида ютқазганимизни биров эслатмаса, эсламаймиз, лекин айнан ўша мусобақа учун саралаш бахсида БААни доғда қолдирган Шацкихнинг ажойиб голи кўз ўнгимизда. Қатарнинг бир биридан чиройли голларини унутиб улгурдик, аммо Гейнрихнинг чалиб йиқитишганини ҳали кўп мухокама қиламиз.

Футбол бевафо.. Футболнинг иккинчи қироли Диего Марадона ЖЧ-86 да қўли билан инглизлар дарвозасига тўп киритадию уни фақат ҳакам кўрмай қолади.

Бахрайн билан учта ўйин ўйнаб, улардан кўпроқ тўп киритамизу, плей-оффга уларни кузатиб қўямиз.

ЖЧ-98 да испанлар Болгария дарвозасига 6 та тўп киритадию, кўзларида ёш билан нишонлашади, чунки нариги стадионда Нигерия терма жамоаси Парагвайга ютқазиб бериб, испанларни гурух босқичида қолдириб кетади.

Футбол адолатли.. Ўша Диего Марадона дисквалификация туфайли ЖЧ-94 ни кўзда ёш билан тарк этадию, 8 йил олди ўзи хужжат қилган "Худонинг қўли” ни яна бир бор хис қилади.

Бахрайнликларнинг кейинги плей-оффда ҳақиқий голлари хисобланмайди. Нигерия эса ўша ўйиндан уч кун ўтиб Даниядан 4 та тўп қабул қилади.

Футбол адолатсиз.. Учрашувдан сўнг мағлуб бўлган жамоа сардори хакам олдига келиб, "Ажойиб учрашув бўлди. Афсус сиз кўролмай қолдингиз” деган экан. Яна бир ўйин олдидан мехмон жамоа ўйинчилар хакамни дуппослай кетишибди. Негалигини сўрашса, "Самолётимиз учрашув тугаши билан учади, кейин улгурмаймиз” дейишган экан. Футбол мана шунақа, илгари фақат қора кийинган, ҳозир эса ранг-баранглашиб кетган хакамларига ҳам эга.

Футбол ҳалқни бир биридан айиради. Аслида бир шаҳар, бир миллат фуқароларининг биттагина дербини деб бир бирларини ҳақорат қилишини, хатто бир бирлари билан алоқа қилишни хоҳламасликларини кўп эшитганмиз.

Футбол ҳалқларни бирлаштиради. Роман Абрамович "Челси” ни сотиб олгач, бутун Лондон стадиони русча қўшиқ куйлай бошлади. Агар миллиардер клубга сарфлаган пулини ўша инглиз оқсуякларига тарқатиб чиққанда ҳам, уларни куйлашга мажбур қила олмасди. Ўзларини доимо "энг тоза ҳалқ” деб атайдиган немислар ҳам терма жамоалари хужумини жанубий америкалик ва поляк футболчиларга топшириб қўйишди.

Дипломатиянинг нозик қирраларини ўрганган икки Корея раҳбарлари бир бирларидан нафратларини яшира олмаётган бир пайтда, икки давлат футболчилари Шанхайда бир-бирларига дўстона қўл беришди.

Футболнинг биринчи қироли Пеле футболни тарк этаётиб, минглаб мухлислар қаршисида айтган охирги сўзи "БОЛАЛАРНИ АСРАНГ” бўлганди.

Сизларни билмадиму, мен шунинг учун футболни яхши кўраман. Аслида бошқа сабабда футбол кўрадиганлар ҳам бор. Бир футбол ишқибози, ўйин охирида футболка алмаштиришларини томоша қиламан деб, нақ икки соат аёллар футболини кўришга мажбур булган экан. Бошқасидан, нега стадионга борасан, деб сўрашганда:

-Ишхонада бошлиғим бақиради, уйда хотиним. Стадионда мен ҳаммага бақираман, -деб жавоб берган экан.

Агар сиз юқоридаги икки тоифага кирмасангиз, футболни севишда давом этинг. Хеч нарса ютқазмайсиз. Агар таниқли юнон олимининг сўзини бироз "футболчага” ўгирсам, "ФУТБОЛНИ СЕВИНГ. ЖАМОАНГИЗ КУЧЛИ БЎЛСА, СИЗНИНГ БАХТИНГИЗ, АГАР АКСИ БЎЛСА ФАЙЛАСУФ БЎЛАСИЗ”

Файласуф бўлишни истамайдиган

Қаҳрамон АСЛАНОВ,

"Чемпион” газетасининг 2008 йил 16 сентябрь, №5 сонидан.

Йиғлатинг сиз бизни...

admin — Sat, 08 Dec 2012 09:11:29 GMT

Жаҳон чемпионатининг сўнгги ўйинлари дастлабкиларидан қайси жиҳати билан фарқ қилади, биласизми? Масалан, гуруҳ босқичида ҳам жуда кўп жамоалар мусобақани тарк этишди, уларнинг ичида ҳатто жаҳон чемпионлари, финалчилари, майдон эгалари ҳам бор. Уларнинг ҳам мағлубиятдан сўнг кўзлари ёшланди, тунов кунги Асамоа Гьяники ҳам. Аммо мени, менимча. сизни ҳам кўпроқ ганалик «ғира-шира таниш» юлдузнинг аҳволи ўша Каннавароникидан ҳам кўпроқ таъсирлантирди. Нега? Сабабини ўйлаб кўрдингизми?

Аввалги босқичларда тарк этган жамоалар мағлубият учун сабаб ахтаришади. Сабаблар кўп, чунки агар ҳаммаси жойида бўлганда бу қадар эрта кетишмасди. Плей-оффда-чи? Энди жамоалар барчасини деярли тўғри бажаришган, қандайдир вазият, ҳолат, хато барча масалага нуқта қўймоқда! Йиғламай бўладими? Ана энди сиз мағлубни айбламайсиз, уларни сўкмайсиз, «ундай бўлганда бундай бўларди» деб ҳам қийнамайсиз ўзингизни. Индамай томоша қиласиз. Ҳатто севимли жамоангизнинг рақиби мағлуб бўлса-да, уларга раҳмингиз келади. Улар йиғлайди. Уларни жим кузатар экансиз, сиз беихтиёр уларни олқишлашни бошлайсиз. Хавасингиз келади! Яхши кўриб қоласиз. Нега шу «олтин медаллар саккизта эмас-а» деб хўрсинасиз. Бу футбол, барча эҳтирос ва гўзаллик айнан ғолибнинг битта эканлигидадир!. Гьян йиғламоқда, уни юпатаётган, «қўявер, сен яхши ўйнадинг» деб тасалли бераётган шериги эса ўзини йиғидан зўрға тутиб турибди. Ўзини йиғидан қайтариш учунгина у бир-нималар демоқда, аслида ўзини овутмоқда! Бу даражага етиш осон эмас футболчи учун. Шу ҳолларида ҳам улар мағлуб эмаслар. Менимча, шундай Шафқатсиз статистика балки уларни рақамлар остига кўмиб юборар, янги авлод уларни эмас, ғолибларни олқишлар, эслар. Аммо мана шу кун учун улар қаҳрамонлар, ишонаверинг. Сиз уларни унутмайсиз, мана шунинг ўзи улар учун мукофот эмасми? Ахир улар эмасми, миллионлаб қалбларни футболга яқинлаштирган. Мана шу эмасми футболнинг ҳақиқий кучи? Вундеркинд бўладими, миллионер бўладими, оддий инсон эканликларининг исботи шу эмасми? Оддий инсон бўлиш эса ҳаммасидан ҳам қийин, ишонаверинг. Зеро, инсонни йиғлата оладиган сабабга қараб ўша инсоннинг савиясини билса бўлади.

Инсон қачон йиғлайди? Қачонки, ўзининг ҳолати учун лойиқ эмаслигини хис қилиб турса... бу кўнгилнинг бўшлиги эмас асло, ҳақиқий характердан далолат эмасми? Менимча, шундай! Футболчи қачон ғалаба қозонади? Қачонки, у ўзини мағлубиятга лойиқ кўрмаса. Fолиблик туйғуси қачон бўлади? Қачонки, футболчи ҳақиқий кучни бегоналарнинг берган баҳосида эмас, ўз қадрини нақадар юқори қўйишида деб билса.

Ушбу сонда берилган «Пахтакор» жамоаси рамзий жамоасини тузишда маълумот йиғар эканман, Шуҳрат Мақсудов ҳақидаги бир воқеага кўзим тушди. «Нефтчи» сафида фаолиятини якунлаётган футболчи учун Фарғонада хайрлашув учрашуви ташкил этиб берилди. Концерт бўлди, анча мухлислар йиғилди, майдонда эса «Нефтчи» ва 1994 йилда Мақсудов билан бирга Хиросимада зафар қучган футболчилар ўртасида ўйин ташкил этилди. Гувоҳларнинг айтишича, ўша учрашувдан сўнг майдонни тарк этаётган Шуҳрат Мақсудов ростмана йиғлаб юборган экан. Fалати бўлиб кетдим ўқиб. Балки ўша бешафқат вақт шамолида қолиб кетган кунларни хотирлагандир, балки ўзбек футболига бундан ҳам кўпроқ ғалабалар тақдим этиш насиб этмаганлигидан афсуслангандир. Футболимиздаги эндиги ғалабаларда у бўлмаслигидан, ўзга юртда юрт байроғини кўтариб фахрла югуриш бахти қайта насиб этмаслигидан ўкингандир. Менимча, шулардан бири...

Ўз-ўзидан саволимизга жавоб топиб бораверамиз. Муносабат деймиз, истеъдод деймиз, омадсизлик деймиз, аммо мағлубият билан мағлубиятнинг фарқи бор. Ҳақиқий ғалабаларга сабаб бўладиган ҳақиқий мағлубиятларни бошдан кечирмаяпмиз ҳали. Мағлубиятларимиз Гананикидан ёки Японияникидан кескин фарқ қилади, ишонинг. Мағлуб жамоа ғалабага лойиқ бўлиши мумкинми? Мумкин. Қачонки, ютқазсаг-у, футболчини айблашни ўрнига унга дардкашлик ҳис қилсак ўзимизни... Қачонки, йиғлаётган дарвозабонимизни елкасидан қучиб юпатишни чин дилдан истайдиган даражага етсак ўзимиз... Қачонки, мағлуб бўлиб тарк этаётган йигитларимиздан фахрлансак ва бутун дунёга «бу бизнинг жамоа», «ютқазиб қўйган бизнинг жамоа» деб хайқиришга куч, истак туя олсак ўзимизда! Мана шундай мухлислар бор, мана шундай муҳит бор, ҳар қандай юртда. Бизда ҳам. Чунки бу табиий жараён. Аммо мана шундай жамоамиз йўқ ҳали. Мана шундай жамоа, мана шундай футболчилар керак бизга! Кутяпмиз, сабр қиляпмиз, дуо қиляпмиз...

Йиғининг яна бир тури бор. Инсон ўзини ўзи лойиқ кўрган вазиятига машаққатлар ёки тақдирнинг инъоми эвазига эришса йиғлайди. Бу севинч йиғилари бўлади. Шунақа йиғини бошдан кечириш барчамизга насиб этсин. Баъзида футбол, ЖЧ каби нарсалар ҳаёт учун арзимас туюлса-да, биз Ватан учун йиғлаётганимизни хис қилиш қувончини бошдан кечирайлик. Саломат бўлинг.

Қаҳрамон АСЛАНОВ,

"Чемпион” газетасининг 2010 йил 5 июль сонидан.

Анъана

admin — Fri, 07 Dec 2012 06:27:59 GMT

Бир неча йил олдин қайсидир ижтимоий газетада бир мақола ўқигандим. Муаллиф ўзбекчилик ҳақида сўз очган ва ўқувчига ўринли савол берганди. Нега биров вазифасини ўз вақтида ва тартиб билан бажарса, «немис бўлиб кет-е», деймиз, муомалани жойига қўйса, инглизларнинг кибор зодагонларига ўхшатамиз, турли ёмон иллатлар, айтайлик, учрашувга ўз вақтида келмаслик, таниш-билишлик ва бошқа ҳаракатлар рўй берганда эса ўзбекчиликни рўкач қиламиз, деб куюниб ёзганди журналист.

Ўшанда ўйланиб қолганман. Қизиқ, миллатнинг ҳам характери бўладими? Кўчага чиқамиз, атрофга аланглаймиз, мингта одам, минг хил юз ва табиийки, минг хил характер. Ҳатто иккита ёшнинг характери бир-бирига мос келмай ажрашиб кетиши ҳолатларини кузатганмиз. Бир миллат битта характерга эга бўлиши мумкинми? Ўзи умуман ўзбек характери қанақа?

Агар масалага чуқурроқ ёндашсак, дунёдаги барча инсонларнинг ўтмиши бир жойга, бир инсонга тақалади. Унда нега бундай зиддиятлар? Ҳар бир юртнинг, миллатнинг ўзига яраша урф-одатлари, анъаналари ва миллий характери барибир мавжуд, умумий олиб қараганда, бу фарқни пайқай оламиз. Сабаби эса айнан ўша халқлар йиллар, асрлар давомида яшаб ўтган ҳаёти, ирқи, дини, яшашдан мақсади, мафкураси, умуман жами ташқи ва ички муҳит ўша миллатнинг характерини шакллантирар экан, деган хулосага келдим. Эътибор берган бўлсангиз, санаб ўтилган жиҳатларнинг баъзилари бизга боғлиқ эмас, баъзилари эса боғлиқдир. Демак, ҳозирги ўзбек характерини биздан олдин яшаб ўтган ўзбеклар шакллантиришган. Айтайлик, ўтмишдаги аждодларимиз бизнинг ҳозирги умумий характеримизни шакллантиришда муҳим роль ўйнаган бўлишса, нега биз ҳам шу ўринда авлодларимиз учун яхши фазилатларни сингдира олмаймиз? Юқорида айтганимиздек, миллат характерининг баъзи факторлари собит эмас. Шундай экан ўша характернинг ўзи ҳам ўзгарувчандир.

Бу мавзуга яна қайтамиз, ҳозир эса саҳифа ҳаққини бажарайлик, яъни футбол ҳақида гаплашамиз. Араб футболи, деганда илк бор кўз олдингизга нима келади? Саудияликларнинг ЖЧ-94 дагисими ё 2002дагиси? Ё Баҳрайн келадими? «Ал Иттиҳод»ми ё Бин Хаммамми, Абдураҳмонми? Шу саволга менинг жавобим бошқача, бу ҳақда гапирилганда биринчи бўлиб, майдон марказида оёғини ушлаб ётган бирор-бир араб футболчисини тасаввур қиламан илк бор. Менимча, кўпчилигимизда шунақа бўлса керак. Сабаби араб футболининг характери шу жиҳатда акс этди, бошқа услублар, зарбалар, ҳужумлар бошқа жамоаларда ҳам бор. Нега шунақа?

Улар билан ишим йўқ. Тўғри, бу ҳолат кўпинча бизга халақит беради, аммо бошқалар араб футболини ёмонлашса, менга фарқи йўқ. Сўнгги пайтларда ўзимизнинг жамоаларимиз ҳам мана шу усулдан тез-тез фойдаланаётганликлари кишини бироз хавотирга солади. Тўғри, ҳозирда қандай қилиб бўлмасин, бизга халқаро ғалабалар зарур. Футболнинг оммавийлашиши учун бу жудаям керак, «натижа бўлса бўлди-да, биз ҳам роса азият чекканмиз, биров ютуққа зору, бу чиройли ғалаба кутиб ўтирибди», деб устимдан куладиганлар ҳам топилар. Масалан, «Пахтакор» Эронда шунга яқин усулни танлади. «Ал Иттиҳод» билан баҳсда Хайрулло Каримов бир вазиятда ётиб олди, ҳакам эркин зарба тепишни айтиши билан туриб, ўйнаб кетди. Тушунаман, иқлим, босим, жисмоний жиҳат, ўйиннинг аҳамияти... Майли, гол уришсин, кейин ётволиб ғолиб бўлишсин, гап унда эмас. Ўз вақтида Италия ҳам шунақа усулни қилиб туради. Шунда ҳам жуда зарур бўлганда. Хавотир олганим, кейинчалик бунга ўрганиб қолмаслик, бу одатни ғалабанинг бир йўли сифатида белгилаб олмаслик. Балки араблар ҳам футбол тарихининг қайсидир бўлагида корейсу эронийларни юта олмай, шу йўлга ўтишган ва шу орқали ҳозирги араб футболи шаклланиб, араб футболи характери пайдо бўлгандир. Очиғи, бир кун келиб, бизда ҳам шундай характерга эга бўлишимизни истамасдим.

Футболчилар ўз йўлига, келинг, фанатлик ҳақида гаплашайлик. Бу янги атама, биз билган мухлисликдан бироз фарқ қилар экан. Масалан, бир пайтлар ҳаммамиз «Пахтакор»нинг ўйинини кўрардик, «Нефтчи» ва «Навбаҳор» ўйнаб қолса, радиода эшитардик. Ўша «тепамизда турган акаларимиз»га ўзбеклигимизни кўрсатишга ҳаракат қилардик, бизда ҳам футбол бор, деб жар солардик.

«Бунёдкор»нинг халқаро майдондаги мағлубиятини тилайдиган бошқа жамоа фанатларини кўп эшитяпман. Ёки аксинча, «Пахтакор» ютқазсин, дейдиганлар бор. Кўп эмасдир, аммо «уруғлар экилмоқда». Гўёки «Нефтчи»нинг жойида ўйнаётгандек, «Насаф»нинг шарманда бўлишини кутаётган мухлисни эшитиб, ҳайратдан ёқа ушладим. Нега ахир? Биз шунақа мухлисликни, шунақа муносабатни, шунақа характерни шакллантирамизми ҳали? Илгари бир бўлиб, ўша марказдагилардан кам эмаслигимизни футболда ҳам исботлашга ҳаракат қилган, шу йўлда бирлашган миллат нега бир-биримизга шармандаликни илинамиз? Кимдир қайсидир ўйинчини ёқтирмайди, бош-қасига мураббийини, яна бири ўша клубнинг бошқарувидан норози, аммо охирида ютқазадиган ким?

Мен ҳамма бир бўлиб учала жамоага ҳам мухлислик қилсин, яхшилик тиласин, деб буйруқ бера олмайман. Бу қалб иши, буйруқ билан бўлмайди, ҳатто ўша инсоннинг ўзи ақлан истаса ҳам, қалби бўйсунмаслиги мумкин. Аммо бефарқ бўлишнинг, ўзини бефарқдек кўрсатишнинг, наф ратланмасликнинг, нафратни яширишнинг иложи борми? Албатта, бор. Икки жамоа тўқнашганда, футболчиларнинг, мухлисларнинг тўқнашувлари нормал ва кузатиладиган ҳодиса. Аммо ўз жамоаси манфаати йўқ жойда, бошқа клубга ёмонлик тилаш, тил билан, сўз билан ўзаро ҳақорат алмашиш — бу адоват. Бош қа нарса эмас. Бу нотўғри.

Яна кимдир чет элдаги фан-клубларни мисол келтиради, бу нормал ҳолат эканлигига шаъма қилади. Балки. Аммо улар билан бизнинг фарқимиз катта-ку? Мадриднинг қулашини орзу қиладиган каталонча адоват бизга қачон, қандай, нега келди ўзи? Биз битта халқмиз, адашмасам. Яна бир бор айтаман, севимли жамоасига рақиб бўлган бошқа клубни ҳам яхши кўришнинг умуман иложи йўқ, буни сўрамаяпман. Фақат ўзаро ҳурмат, бир инсонни айнан қайси клуб мухлиси бўлганлиги учун ёмон кўришнинг нотўғри эканлигини айтмоқдаман, холос.

Адоват... Тубан сўз. Ҳақиқий адоват ақлсиз инсонларнинг ўйламай қилган биргина қадами, ўз принципини адолат мезонидан устун қўйишлари оқибатида вужудга келади. Бировни сабабсиз, мантиқсиз ёмон кўришнинг доя сидир адоват. Унинг учун ким айб дор эканлиги, ким биринчи қўл кўтарганлиги муҳим эмас, у ўз ёғига қовурилаверади ва кейингиларни ҳам айбдорга айлантираверади. Мадридда бола туғилади ва ўз-ўзидан каталониялик тенгдошини ёмон кўради, шундай катта бўлади ёки аксинча. Даҳшат-ку бу!

Майда гап, дейсизми? Менимча, йўқ. Ҳозирги «уруғлар» йиллар ўтиб, кесиб бўлмайдиган, кесилганда ҳам, сизилиб қон чиқиб кетадиган улкан дарахтларга айланади. Бугунги ёвқараш эртанги ҳақоратга, индинги муштга айланади. Давомини айтишни ўзимга эп кўрмадим. Чунки характеримизда бунақа жиҳатлар йўқ. Маданият, ўзаро ҳурмат, бағрикенг лик, қаноат, меҳмондўстлик... Мана шулар бор ҳозирги ўзбек характерида. Бошқача инсонлар ҳам ўтган-ку дерсиз, аммо улар эмас тарихимизни ёзганлар, бизни йўлга бошлаганлар.

Охирги пайтларда «мода» бўлиб қолди — футболимиз ўлди, энди нима қиламиз, ҳаммаси барбод бўлди, илгари қанақа эдик, деган оҳу нолалар. Булар шундай муаммоки, битта тўғри муносабат, битта ислоҳот, битта лойиҳа билан барҳам топиши мумкин... Адоватнинг, нафратнинг йўқолиши эса янада қийин, бунинг учун қандай воқеа, қанча тадбир керак бўлишини ҳеч ким билмайди.

Аҳил бўлайлик, чунки биз ҳам миллатимизнинг бир бўлагимиз, тарихимизнинг бир палласида яшаяпмиз, миллатимизнинг характерига ўз ҳиссамизни қўшмоқдамиз, зеро, авлодларимизга яхшироқ миллат, яхшироқ футбол, яхшироқ мухлислик қолсин.

Қаҳрамон АСЛАНОВ,

"Чемпион” газетасининг 2010 йил 20 апрель №16 (88) сонидан.

“Тўлқин” қиламиз, турдик!

admin — Thu, 06 Dec 2012 15:26:16 GMT

Футбол номланмиш ўйинни ким ўйлаб топганини биласизми? Эрамиздан аввалги фалон мингинчи йилда ацтеклар, дерсиз? Ёки қай бир юзинчи йилда хитойликлар оёқ билан тепиб ўйналадиган ўйинни ўйнашган, дейишингиз ҳам мумкин. Замонавий футболни эса 19-асрда инглизлар ихтиро килишган десангиз ҳам тўғри бўлади. Ҳар қандай ҳолатда фараз ва тахминлар яшашга ҳақли. Қисқаси, бу ажабтовур ўйин қачон ва ким томонидан ўйлаб топилганидан қатъий назар, унга ошно инсонлар доимо бўлган. Бошқа ўйинлардан фарқли равишда футбол оёқ билан ўйналади. Шунинг учун ҳам унда қоидалар ва табиийки, қоидабузарлик ва хатолар бисёр. Айнан шу каби хатоларнинг кўплиги учун ҳам футбол одамларни доим баҳсу мунозара, фикрлар қарама қаршилиги, қизиқиш чегарасида ушлаб туради. Футбол ўйлаб топилгандан бери сон-саноқсиз инсонлар унга ишқибозлик қилишган ва қилишяпти. Бу сеҳрли ўйин мухлислари камайиш тугул, кунба-кун ортиб бормоқда. Бунга сабаблар турлича, аммо жавоб ягона – ахир бу ФУТБОЛда!!!

Инсон ҳаётда бирон-бир нарсага қизиққани яхши. Ҳеч вақога қизиқишсиз яшаш ҳаёт эмас-да. Кимдир марка йиғишга, кимдир қимматбаҳо машиналар коллекциясига, кимдир мусиқага, яна кимдир жониворларга... бунақа қизиқишларни сон миллионтасини келтириб ўтиш мумкин. Лекин ҳисоблаб чиқилса, менимча футболга қизиқувчилар сон жиҳатдан бошқа ҳар бир соҳа қизиқувчиларидан анча устунлик қилсалар керак. Демак, футболга қизиқиши бор одам оддий тилда футбол мухлиси дейилади.

Хўш, футбол мухлиси ўзи ким? У қандай жараёнда иштирок этади? Жараёнда қай тариқа иштирок этади? Шу саволларга ҳеч жавоб топишга уриниб кўрганмисиз? Футбол ишқибози нечта бўлса, фикрлар ҳам шунчалик турфа бўлса керак. Ҳамма ҳар хил тушунади, ҳамма ҳар хил ишқибозлик қилади бу жозиб ўйинга. Ҳар бир ишқибознинг ўз севимли жамоаси ва жамоалари бўлади. Кўп ҳолларда ишқибоз ўзи ўсиб улғайган шаҳар ёки қишлоқ жамоасига жон-дилидан мухлислик қилиш билан бирга, бегона юрт жамоаларига ҳам мухлислик қилади. Албатта, туғилиб ўсган юрт жамоасига ишқибозлик биринчи ўринда турса, нариги жамоаларга фақатгина нейтрал, яъни, ўз жамоаси иштирок этмайдиган мусобақаларда мухлислик қилади. Кўпинча эса ўз жамоаси эришолмаган ва эришиши қийин бўлган натижаларни нейтрал жамоалар тимсолида кўради ва беихтиёр орзу қилади, худди ўзбек футбол фанатлари каби. Ахир ҳар бир ўзбек футбол ишқибозининг хаёлидан кечмаганми, миллий терма жамоамизнинг мундиалда ғалаба қозониши ҳақидаги хаёлот? Бирор марта ҳам хаёлимиз кўчасига кирмаганми «Пахтакор» ёки «Насаф»нинг қитъалараро кубок финалида «Милан» ёки «Бока Хуниорс»ни мағлубиятга учратиб ер куррасининг энг кучли жамоаси номига сазовор бўлиши ҳақидаги орзу? Бўлган! Онгли футбол мухлиси борки, ҳеч-йўғи хаёл кўчасида ана шу юксак орзулар сари парвоз килади. Ҳар бир мухлис ўзи ишқибозлик қилаётган жамоадан доим фақат ва фақат ғалабаларни кутиб яшайди, талаб қилади. Мағлубиятга учраса ғамга чўмади, ғолиб чиқса байрам қилади. Жамоадан юксак натижа талаб қилиш билан бирга, ўйингоҳда ўтирволиб ўйинни томоша қилиш асносида сўкинади, бақиради, йиғлайди, кулади, депсинади, тўлқинланади, сочини юлади, асабийлашади, бахтга ғарқ бўлади. Бу ишқибозликнинг ажралмас бўлаги. Қаранг, мана шу ФУТБОЛ аталмиш ўйин қанчалар ҳис-ҳаяжон олиб киради мухлис қалбига. Бу яхши албатта. Аммо, келинг, мухлис деган сўзга таъриф беришга ҳаракат қилиб кўрамиз. Шу билан бирга мухлис қандай бўлиши керак деган саволга жавоб топишга уринамиз.

Ўзи ҳамма футбол ишқибози ҳам МУХЛИС сўзига монанд ҳаракат қиладими? Мухлислик қилишни биладими? Трибунада ўтириб тўп ўтказиб юборган дарвозабонни сўкиш ёки мағлубиятга учралган ўйиндан сўнг севимли жамоасини «позор» дея ҳайқириқ билан кузатиб қўйиш ҳам мухлислик деб аталадими? Ҳис-ҳаяжонга тўлиб тошган инсонни тушунишга ҳаракат қилдик ҳам дейлик, лекин инсон ОНГли жонзот-ку. Бефаросатларча сўкинмасдан ёки севимли жамоамизни шармандаларча майдондан ҳайдамасдан, бироз онгни ишга солиб, маданият билан ишқибозлик қилишни биламизми?

Дунёда неки бўлса яхши томони бўлганидек, ёқимсиз томони ҳам бўлади. Ўзбекистон миллий терма жамоасининг ҳар бир уй учрашувини имкон қадар стадиондан кузатишга ҳаракат қиламан. ЖЧ саралаш ўйинларининг 4-босқичига йўлланмани қўлга киритган ўйинимиз – Сингапур миллий терма жамоаси билан бўлган ўйинни ҳам бевосита стадионда кузатдим. Сафардаги йирик ҳисобли ўйиндан сўнг кўпчилик стадионга ташриф буюрганлар голлар шодасини кутишганди. Аммо бор-йўғи биттагина гол, у ҳам бўлса амал-тақал қилиб киритилди рақиб дарвозасига. Аммо ишқибозларга нима? Уларга ахир кўп голлар керак-да. Ўйиннинг 75-дақиқалари эди чамаси, мендан сал тепароқда ўтирган икки ишқибознинг гапини эшитиб қолдим «ҳей, юр кетдик, бунақа ўйинни кўргандан кўра... Ундан кўра уйга бориб «Жумонг»ни кўрамиз»)))). Ана сизга футбол мухлиси деган номга даъво қилиб стадионга ташриф буюрган инсоннинг гапи. Очиғи, ўша гапни эшитиб орқага бир қараб қўйдим. Кўргим келди ўша «мухлис»нинг афти ангорини. Менинг ўткир нигоҳимни ҳис қилган ўша «мухлис» ғалати аҳволга тушди. Лекин барибир ўша «жумонг»ни кўриш учун ўрнидан қўзғалди. Афсусланиб кетдим бунақа ишқибозлар кўплигидан. Айни ўша дамда стадионнинг нариги томонида бизга қарама-қарши секторда ўтирган фан-клуб орасида пайдо бўлиб қолгим келди. Шу пайтгача ўйинни ўтирволиб, журналистик нуқтаи назаридан коғозда ёзув-чизув қилиб, таҳлил қилиб кўраётган бўлсамда, ана шу гапдан кейин журналистлигимни бир чеккага йиғиштириб, ўзимда зўрлаб вақтинча ухлатиб қўйилган «мухлис»ни уйғотдим ва ўзим ўтирган трибунани жонлантиришга бел боғладим. Овозим борича бақиришларим самара берди. Мендаги кайфият трибунадаги оммага ҳам кўчди ва 70 дақиқа жимжитликда ўйинни кузатган оломон қолган 15-20 дақиқани футболчиларимизни қўллаган ҳолда, ҳайқириқлар билан ўтказди. Хуллас, ростакамига мухлислик қилдим ўша куни.

Яна бошқа бир воқеа эсимга тушиб кетди – «Пахтакор» ўз майдонида ОЧЛнинг дастлабки турида «Ал Қодисия» клубини қабул қилди. 90 дақиқа жим ўтирган оломон (фан-клуб аъзоларидан ташқари) ўйин сўнггида ўтказиб юборилган голдан сўнг жамоамизни «позор», дея ҳайқирган ҳолда кузатиб қўйишди. Жуда жаҳлим чиқди. Ахир бу ўз жамоамиз-ку. Ўзимизнинг севимли жамоамиз. Ахир айнан шу ўйинни томоша қиламан, деб стадионга келдик-ку. Вақтимизни, пулимизни аямадик-ку. Нега энди тузук-қуруқ мухлислик қилишни эплай олмаймиз? Нима учун футболга писта чақиб ўтириш ва сўкиниш учун келамиз? Қачон ўрганамиз ишқибозликни? Майли, европадаги ажнабий ишқибозлар каби юзимизни бўямайлик, майли, каттакон байроқ тикмайлик, чиройли шиор ва баннерлар кўтариб ўтирмайлик, майли, жазавага тушар даражада бақирмайлик. Лекин жамоамизни қўллаб-қувватлашимиз керак-ку. Ҳеч бўлмаганда «тўлқин» уюштириш учун ўрнимиздан кўзғала олмаймизми? Вақти-вақти билан, дам олиб бўлсада бирон бир қўшиқни куйлай олмаймизми? Ақалли қарсак чалиб туришни билармиз ахир?

Биласизми, бир пайтлар Санкт-Петербургнинг «Зенит» жамоаси ўйинини бевосита «Петровский» стадионидан кузатганман. Ўшанда Питерга «Спартак» ташриф буюрганди. Ўйинни томоша қилиб бир завқ олган бўлсам, оломоннинг «Зенит»га мухлислик қилишидан завқим икки баробар ортган. 90 дақиқа тинмай ўз жамоасини қўллаган ишқибозлар ўша куни ўзлари учун қониқарли натижани кўришмади. «Зенит» 1:2 ҳисобида асосий рақибига мағлуб бўлди. Лекин петербурглик мухлислар ўйин тугагандан сўнг ўринларидан туриб, ўз жамоаларини олқишлар билан кузатиб қўйишди. Мағлуб жамоа ҳам ўзларининг бундай мухлислари борлигидан фахрланиб, мағлубиятдан унчалик тушкунликка тушмаган ҳолда тарк этди майдонни.

Нега бу мисолларни келтирганимни зийрак ўқувчи сезган бўлса керак. Европа, жаҳон футболини кузатиш асносида ўша жаҳон даражасидаги жамоаларнинг ҳам мухлислари ҳаракатларини кузатиб бораман. Шу аснода орзу туғилади – қанийди бизнинг ишқибозлар ҳам ана шу даражага етишса. Футболчиларимиздан юксак даражадаги ўйинларни талаб қилишни биламиз. Лекин ўзимиз ҳам ана шу талабларимизга яраша мухлислик қилишни ўрганишимиз лозим. Маданиятли мухлис бўлишимиз лозим. Стадионга шунчаки вақт ўтказиш ва футболчиларни сўкиш учун эмас, балки ҳар қандай ҳолатда ҳам уларни қўллаб-қувватлаш учун ташриф буюришимиз керак. Ахир футболчилар биз учун тўп суришади майдонда.

Шу ўринда Фан-клуб аъзоларига футболчиларимиз ва ўзим номимдан миннатдорчилик билдирмоқчиман. 90 дақиқа тинмай қўллаб-қувватлашни улардан ўргансак арзийди. Афсус, ана шу каби юрагида ўти бор мухлислар ҳозирча бор-йўғи битта секторнинг ярмини тўлдиришяпти, холос. Лекин ана шу камчилик йигитлар бошқа сўқир ишқибозларнинг кўзларини очишса не ажаб. Лоқайд ишқибозларга эса бир маслаҳат: мухлислик қилишни билмасангиз уйингизда телевизор бор. Ёнбошлаб олиб ўйинни томоша қилаверинг. Стадионга эса жамоамизни қўллаш учунгина ташриф буюринг. Акс ҳолда юқоридаги каби «жумонг»ни кўргиси келиб қолган биродаримиз каби бекорга жой эгаллаб ўтирганингиз қолади.

БИЗГА БУНДАЙ ИШҚИБОЗЛАР КЕРАК ЭМАС!

Бобур АКМАЛОВ,

2008 йил 17 июнь, "Uff.uz” сайтидан.

Кўз ёши

admin — Wed, 05 Dec 2012 15:56:25 GMT

Лицейимда Фатхулла ака исмли бир математика ўқитувчиси бўларди. Бизга дарc ўтмасдилар, шунчаки, бир куни ўзимизнинг домла қандайдир сабаб билан кела олмагани учун унинг ўрнига киргандилар. Қандайдир масалани икки хил йўл билан ечишни ўргата туриб, унинг қаеридадир хато кетган, жавоб жуда узун сон чиққач: «Агар мана шундай ишласак, мана шунақа хунук бир сон пайдо бўлади», деганди Фатхулла ака. Соннинг хунуги бўлишини биринчи марта ўшанда эшитгандим. Тушунганим, қайсидир соҳа қанчалик қизиқ ёки қизиқ бўлмаслиги ўша одам уни қанчалик яхши кўришига боғлиқ экан.

Мен ўшандан бери математик ҳисоб-китобларни «чиройли» ва «хунук» деб ажратишни ўрганганим билан, баъзи-баъзида шеър ҳам ёзиб турадиган Фатхулла акадек математикага қизиқиб кета олмадим. Шеър ёзиш истеъдоди каминада бўлмаса-да, адабиётга, журналистика деган соҳаларга қизиқиш кучлироқ бўлди ва бугун мен, қайсидир бир домламнинг мақтанишича, Ўрта Осиёда ягона ҳисобланган факультетда таълим олмоқдаман. Муҳими бу эмас, муҳими, кеча мендан бир курс катта факультетдошим футбол фанатизми ҳақида сўраб қолганди. Унинг саволларига жавоб берарканман, эсимни таниганимдан кейин биринчи марта футболга тушганиму, Гейнрихнинг голидан кейин кўзимдан ёш чиққанини ҳам айтиб берибман. Буни эслаб ўзим ҳам кулдим, у — албатта — мазза қилиб кулди. Ҳозир эсласам ғалати, лекин ўзбек футболининг 90 йиллиги муносабати билан уюштирилган Ўзбекистон миллий ҳамда Япония клублар терма жамоаси ўртасидаги учрашув сўнгги дақиқаларида Гейнрих томонидан киритилган гол ва ғалаба сабаб ҳақиқатдан ҳам кўзимдан ёш чиққанди. 2002 йил 13 ёшдаги, мағлубиятни ёмон кўрадиган, уни кўтара олмайдиган бир болакай бўлганман. Кўзимдан ёш чиққанини ҳисобга олсак, ғалабани ҳам кўтара олмас эканман ўшанда...

Бразилия ва Шимолий Корея терма жамоалари ўртасидаги учрашувни бошидан кўрдингизми? Мадҳия ижро этилаётган вақтда Шимолий Корея терма жамоаси ҳужумчиси Чонг Те Сенинг ҳолатига эътибор бердингизми? У йиғлаётганди. Ҳақиқий аскардек мадҳияни куйлаётгандан жамоадошларидан фарқли ўлароқ у кўзидаги ёшини тўхтата олмай, қаерга яширишни билмай йиғлаётганди. Ҳали ўйин бошланмасидан йиғлаётганди. Ўйинни шарҳлаб борган Давлат ака ҳақ гапни айтдилар — бу лавҳаларни кўриб туриб эти жимирламаган одам бўлмаса керак.

Нега йиғладийкин? Ўзидан ва Ўзидан бошқа ҳеч ким аниғини билмайди, лекин мен тахмин қилиб кўрдим... Биздаги Хива, Бухоро, Самарқанд ёки Шаҳрисабзларга, Европадаги Вена, Венеция, Милан ёки Парижларга нисбатан «очиқ осмон остидаги музей» деган таърифни ишлатишади. Шимолий Корея деганда мен ҳам «очиқ осмон остидаги музей»ни тасаввур қиламан. У Самарқанд ёки Венеция каби ўрта аср меъморчилиги музейи эмас, балки ХХ асрдаги сиёсий ўйинларни ўзида жамлаган, нафақат жамлаган, балки шу ўйинларни ташкиллаштирганлардан фарқли ўлароқ, ўйин меваларини қандай бўлса шундай ҳолича сақлаб қолган, ёзувчи Эркин Аъзам таъбири билан айтганда «чапаклар ва чалпаклар мамлакати» бўлган бир музейдир. Кўпчилик у ҳақда билмайди, билганлар уни қирғинбарот қурол ишлаб чиқарувчилардан бири сифатида билади холос... 15 июнь оқшомида дунё Шимолий Кореяда фақат қирғинбарот қуроллар эмас, яхши футболчилар, уларни тарбиялай оладиган инсонлар ва халқи учун йиғлай оладиган футболчиларни кўрди. Ўша, йиғлаган футболчи ўз ватанининг бир бўлагини бу кун бутун жаҳон кўриб турганидан хурсанд бўлиб йиғлагандир? У бутун саралаш давомида нима учун ҳаракат қилганини бирдан ўша лаҳзаларда тушуниб етгандир? Тушунгани, ҳиссиётларини тўхтата олмагандир?..

Бразилия гол урган вазиятда Майконга эътибор бердингизми? Робиньо қучоқлаб олган вақтда ҳозиргина ҳисобни очган иккинчи рақам эгаси йиғлаётганди. ФИФА рейтингига кўра жаҳоннинг биринчи рақамли жамоасининг энг асосий ўйинчиларидан бири ўша рейтингга кўра жаҳоннинг энг кучсиз терма жамоаларидани бирининг дарвозасига гол уриб, кўзидаги ёшни тия олмаётганди. Ғалати-а? Нега йиғладийкин? Шимолий Корея дарвозасига гол уриш бразилиялик футболчининг йиғисига арзийдими? Эртага Кот д‘Ивуар ёки Португалия терма жамоаси дарвозасига ҳам гол урса, Майкон кулмаса ҳам, кўзидан ёш чиқмаса керак, негадир шунга ишоняпман. Ютқазиб қўйса ҳам йиғламаса керак. Менимча, Майкон ўзи шарафини ҳимоя қилаётган юрт даражасини билади; ҳимояси деворга ўхшаган Шимолий Корея дарвозасига гол ура олмаслиги унинг термаси учун номуносиб иш эканлигини тушунади; ишқибозлар бунинг учун кечирмаслигини ҳис қилади. 2:1 ҳисоби талабчан бразилиялик ишқибоз ва журналистларни кўп ҳам хурсанд қилмаган бўлиши мумкин, аммо бутун ўйин давомида ҳимояда ўйнаган жамоага қарши ўйиндан кейин ҳафа ҳам қилмаган...

Мен ўтиб кетган саралашлар ҳақида гапирмоқчи эмасман. Жонга тегди. Янгиси келмоқда, ўшанга тайёргарлик кўриш керак. Мен 2014 йилги жаҳон чемпионати финал босқичи ўйинларида терма жамоамиз аъзолари — майли, йиғламасинлар — биргаликда, баланд овозда, жўр бўлиб, самимият билан мадҳия айтаётганликларини кўргим келяпти. Терма жамоамиз БАА, Гонконг каби (Баҳрайнни ушбу рўйхатга киритмасликка охир-оқибат ўргандик, терма жамоамиз сабаб) жамоаларга қарши ўйинларда гол ура олмаслигидан уялишини, йўқ, уялиб қолмаслик учун ностандарт қарорлар қабул қилиб, дарвозани Майкон каби ишғол қилишларини кўргим келяпти. Токи терма жамоамиз футболчилари Нестеров каби мағлубиятдан эмас, хурсандчиликдан йиғлашсин... Биз ҳам!

Яхшиликда кўришгунча! Яхшиликда йиғлашгунча!

Муҳрим АЪЗАМХЎЖАЕВ,

2010 йил 16 июнь, "Uff.uz” сайтидан.

О, футбол Фемидаси...

admin — Tue, 04 Dec 2012 08:29:40 GMT

Биз томонга ҳам бир қараб қўй!

Футбол Фемидаси – адолат рамзи яна бизга нисбатан адолатсизлик қилди. Россия-Бельгия учрашувида ҳам русларга нисбатан у шундай йўл тутди. Кимсак, Игорь Акинфеевдек дарвозабон учрашув дебютидаёқ тўп ўтказиб юборди, Андрей Аршавиндек ҳужумчи Бельгия дарвозасини нишонга ола билмади. Дик Адвокаатдек мураббий ўйин сценарийсига ўзгартириш киритолмади. Ўз майдонларида Бельгияга 0:2 ҳисобида мағлуб бўлиш русларнинг ҳаёлларига ҳам келмагани аниқ.

Эҳтимол, бу учрашувни олимпиячиларимиз кўришмагандир... Акс ҳолда, Аҳмад Убайдуллаев шогирдлари ўйиннинг дастлабки дақиқаларида адаптация - мослашиш жараёнини ўта ҳушёрлик билан ўтказган бўлишармиди? Йўқ, бу ўринда "ўта ҳушёрлик” дейишнинг ўзи камлик қилади. Жанубий Кореяга қарши ўйинда нафақат ҳушёрлик, балки биз бир неча бор такрорлаган инновация, импровизация ва ниҳоят, ИРОДА зарур эди. Афсуски, бу жиҳатлар ўйин давомида олимпиячиларимиз ҳаракатларида тўлақонли кўзга ташланмади. Рақибларимиз бош мураббийи бизнинг менталитет, футболчиларимизнинг феъл-атворларини яхши ўрганганлиги яққол билинди. Натижада у танлаган тактика, яъни ўйин бошидаёқ шиддатли ҳужум уюштириш, футболчиларимизни узоқ муддат тўпсиз юришга мажбур этиш ва улардаги руҳий мувозанатни бузиш ўз самарасини берди. Тан олишимиз керакки, ўйин тақдирини футболга, тўп билан муомалага боғлиқ ҳолат эмас, балки фантазия ва феъл-атворга дахлдор жиҳатлар ҳал қилди. Рақибларимизнинг бош мураббийи ўйинни хотиржам кузатиб борди, вақти-вақти билан шогирдларини руҳлантириб, олқишлаб турди. Чунки ўйиндан аввал ёзган «сценарий»сини шогирдлари у истаган даражада ижро этишди. Хўш, Аҳмад Убайдуллаев ўйин давомида нега ўзини асабий тутди? Бу саволнинг жавоби кўп. Энг аввало, шуни айтиш керакки, у Жанубий Корея олимпиячиларига қарши ўзига хос "совға” - руҳий босим, кутилмаган тактика тайёрламаган. Футболчиларимизда рақибнинг энг асосий қуроли - тезликка қарши омил шаклланмаган. Шу сабаб бурчакдан тўп оширилаётган паллада футболчиларимиз ўзларини волейболчи ёки теннисчилар каби тутишмади. Албатта, биз улар тўпни қўл билан ўйнашмади, демоқчи эмасмиз. Тўпни дарвозабонлар қўл билан ўйнашсин. Қўл билан ўйнашни уларга чиқарган. Ўшанда ҳам Темур Жўраев каби мушт билан қайтариш, ўзини боксчи каби тутиш шарт эмас. Катта тезликда учиб келаётган тўпни кузатиш, илғаш, ҳис қилиш, унинг траекторияси - йўналишига мос позиция - жойни танлаш ва лаҳзаларда ўша позицияга чиқиб бориб, рақиб футболчисига халақит бериш ҳимоячиларимизнинг асосий вазифалари эди. Агар улар волейболчи ёки теннисчи каби реакция - тезликка эга бўлишганида, рақибларимиз биринчи голни уришолмасди. Албатта, мақолани бундай руҳда ёзишимизга шанба оқшомида бўлиб ўтган «Арсенал»-«Тоттенхэм» учрашувининг таъсири бўлди. «Тоттенхэм» биринчи голни уриши арафасида «Арсенал» футболчилари қуршовидаги ван дер Вартнинг гавда ҳаракати, тўпни кўкрак билан тўхтатиши ва уни Бэйлга аниқ узатиши ҳавасимизни келтирди. Олимпиячиларимиз таркибидаги Иван Нагаев, айниқса, Кенжа Тўраев худди голландиялик футболчи каби. ҳаракат қилишса, рақибларидан устун чиқишса бўларди-ку, деб ўйладик. Умуман олганда, яккакурашларда рақибдан чўчимай ҳаракат қилишлари учун футболчиларимизни руҳий ва жисмоний жиҳатдан тоблаш зарур. Рафаэль ван дер Вартнинг жарима зарбасидан сўнг Юнус Қобулнинг тўпни топиши ва «Арсенал»нинг бир неча футболчилари таъқиб қилаётганига қарамай, гол уриши ҳар қанча таҳсинга лойиқ. Олимпиячиларимиз эса, аксинча, тўп уларни топишини кутишди кўп ҳолларда.

Футбол - кураш, тўп учун кураш, тўпни эгаллаш, тўпни эгаллаш учун тезкор фикр юритиш ва тезкор ҳаракат дегани-ку аслида. Ҳаммага аён бу ҳақиқат нега Япония, Жанубий Корея футболчилари томонидан реалликка айлантирилади-ю, бу иш бизнинг футболчиларимиз имконидан ташқарида? Нега футболчиларимизда ижодий фикрлаш йўқ? Нега улар бошлаган комбинация қандай ривожланишини рақиблар осонгина пайқаб қолишади? Бугун классик услубда футбол ўйнаш ўзини оқламайди. Айнан шундай услубда ўйнашгани боис олимпиячиларимиз 5та ўйиннинг З тасида мағлубиятга учрашди, рақиблари дарвозасига 5 та гол уриб, ўз дарвозаларидан 7 та тўп ўтказиб юборишди. «Кучли саккизликдан ўрин олиш ёмон кўрсаткич эмас», дея юпанч сўзларини айтаётган мухлису мутахассислар натижа ҳақида эмас, балки ўйин сифати ва савияси хусусида фикр билдиришса тўғри йўл тутган бўлишади. Биз Аҳмад Убайдуллаев ва унинг шогирдлари ватандошларига ғалаба қувончини тақдим этиш учун ҳаракат қилишганини, уларда ғалаба қозониш иштиёқи жуда-жуда баланд бўлганини яхши биламиз. Бу фазилат ҳар қанча ҳурматга сазовор, бироқ Япония, Жанубий Корея, КХДР, БАА каби жамоалар билан ўйнаганда ғалабага бўлган кучли иштиёқнинг ўзи билан иш битмайди. Бундай кучли жамоалар устидан ишончли ғалаба қозониш учун новаторлик керак, ўзига хос футбол дунёқарашига эга бўлиш даркор. Европанинг атанган терма жамоалари 90 дақиқа тинимсиз фаол ҳаракатда бўладиган Япония, Жанубий Корея, КХДР жамоаларини фақат шу усул билан енгишади. Тўғри тушунинг: биз бу билан Осиёнинг кучли терма жамоалари новаторликдан йироқ, демоқчи эмасмиз. Фақат бу борада ҳозирча Европа футболи устун эканлигини таъкидламоқчимиз, холос.

Футбол эркинликни, мустақил фикрлашни ёқтиради. Нега вакилларимиз 10 киши бўлиб ўйнай бошлашгач жавоб тўпини киритишди? Бунинг боиси шундаки, ўша лаҳзаларда Кенжа Тўраев, Шерзодбек Каримовлар жуда оз муддат ўзларини эркин ҳис қилишди: томошабину жамоадошларининг, мураббийнинг босимини унутишди. Улардаги истеъдод исён кўтарди, ўзини баралла намоён қилди ўша дақиқаларда. Афсуски, сал ўтмай яна бизга таниш ўйин маромига бўйсунишди, кўникишди.

Футболда мураббий уста шахматчи кабидир. Моҳир шахматчилар одатда рақибларининг хаёлига келмаган юришларни қилишади. Футболда ҳам шундай: мураббий рақиб томонни лол қолдирадиган «юришлар»ни ўйлаб топишга мажбур. Унингғояларини шогирдлари тўла-тўкис бажаришлари, бу ғояларга ижодий руҳ бағишлашлари шарт.

Биз олимпиячиларимиз 17-Осиё ўйинлари совриндорлари сафида бўлишларини жуда-жуда истадик. Мураббий ҳам, футболчиларимиз ҳам мағлубиятдан изтироб чекишди. Шундай экан, яна савол туғилади: нега унда таркибга 23 ёшдан катта 3 нафар тажрибали футболчи таклиф этилмади? Агар ҳимояда Камолиддин Тожиев, ярим ҳимояда Одил Аҳмедов, ҳужумда Александр Гейнрих ҳаракат қилганида натижа қандай бўларди? Ўйлаймизки, ижобий. У ҳолда Аҳмад Убайдуллаев нега бундай имкониятдан фойдаланмади? Бу ўринда футболчиларнинг хоҳиш-истаклари ва имконлари билан боғлиқ сабабни кўрсатиш ноўрин. Чунки миллий терма жамоамиз аъзоси бўлмаган шундай истеъдодли футболчилар борки, улар бемалол олимпиячиларимиз ўйинини кучайтира олишарди. Инчунин, мураббийимизнинг натижа ортидан қувгани шундоқ ўйин сифатидан ҳам билиниб турди-ку. Зеро, деярли бир бўлим вақтига тенг дақиқалар давомида корейсларнинг тинимсиз ҳужумларидан омон чиқиш жуда-жуда мушкул эканлиги оддий мухлисларга ҳам кундай равшан эди. Мураббийимиз ғалаба истади биз каби, лекин биз истаган футбол иккинчи план -даражага туширилди. Агарда у натижани-да эмас, олимпия термаси ўйинини кучайтириш, келажагини ўйлаганида ҳеч бўлмаганда, битта учрашувда Санжар Қувватовга имкон берарди, қатарликлар томонидан кечирилган Темур Жўраевнинг тажрибасини ҳисобга олиб ўтирмай, жамоасининг асл посбонини ҳам амалда бир синаб кўрарди...

Умуман олганда, футболчиларимиз бир қарасангиз, ёниб-яшнаб, ажойиб футбол намойиш этишади, бир қарасангиз, гўё майдонда шунчаки юрган кишилардай тутишади ўзларини. Бир қарасангиз, уларнинг тимсолида чин профессионал футболчи намоён бўлади, бир қарасангиз, профессионалликдан асар ҳам кўринмайди... Ҳа, ардоқли шоиримиз Абдулла Орипов «Бир қарасам...» деб бежиз ёзмаган-да:

Бир қарасам, дўсту ёрдан кўнглим тўқдай,

Бир қарасам, атрофимда ҳеч ким йўқдай...

Бир қарасам, шон-шуҳратга йўғрилганман,

Бир қарасам, эндигина тугилганман.

Ниҳоят, Вадим Абрамов ҳам миллий терма жамоамизнинг кенгайтирилган таркибини эълон қилди. Рўйхатдан асосий ўйинларда оғирликни елкага оладиган барча футболчиларга жой ажратилган. Бироқ таркиб билан танишиб, кўнглимда яна бир истак пайдо бўлди. Бош мураббий кенгайтирилган таркибга Акмал Холмуродов, Мансур Саидов, Шерзод Каримов, Санжар Қувватов, Аббос Махсталиев каби футболчиларни ҳам киритиб, уларни навбатдаги ўқув-йиғин машғулотларига таклиф этганида ўзига хос, жанговар ва соғлом рақобат муҳити юзага келарди миллий терма жамоамизда. Ҳозирги иқлим шароитидан, имкониятлардан максимал даражада фойдаланиш керак-ку, ахир! Яна бир мулоҳаза: бош мураббий фақат ўзи яхши билган футболчиларни таркибга жалб қилиш йўлидан бормай, ҳозиргача ўзи яхши билмайдиган ўйинчилар истеъдодини кашф этиш йўлидан борса, ўша футбол Фемидаси бизга-да кулиб қарайди.

О, футбол Фемидаси, биз томонга ҳам бир қиё боқ, биз томонга ҳам бир қараб қўй! Биз ҳам зафар ёғдуларига кўмилиб, футболимизни, футболчиларимизни шарафлайлик.

Муҳаммад ВАЛИ,

"InterFutbol” газетасининг 2010 йил 23 ноябрь, №93 (781) сонидан.

Бермуд учбурчаклари

admin — Mon, 03 Dec 2012 13:17:52 GMT

Сўнгги пайтларда футболимиздаги муваффақиятсизликлар, миллий чемпионатимиз савиясининг тушиб бораётганлиги, терма жамоамизнинг мағлубиятларига сабаб изланар экан, асосан битта нуқтага тақалиб қолинмоқда, яхни футболимиз пойдевори мустаҳкам эмаслигига. Айтишларича, бизда асосий муаммо болалар футболида вужудга келмоқда ва гўё футболчиларимиздаги иродасизлик, савиясизлик каби камчиликларнинг туби болалар футболининг нотўғри йўлга қўйилганлигига бориб тақалмоқда.

"Бола бошидан...” деган гап бор, бир қараганда ушбу мулоҳазаларнинг тўғрилигига шубҳа йўқ, мунозара қилиб ўтиришнинг ҳам ўзи ғалати. Аммо, биласизми, бу масьулиятдан қутулишнинг энг осон йўлидир. Чунки турма жамоа кўрсатаётган натижаларга ЎФФ ва бош мураббий жавобгар, олий ва биринчи лига ўйинларига ПФЛ жавоб беради, клубларимиздаги камчиликларни ўша жамоа рахбари ёки мураббийидан сўраб олишимиз мумкин. Лекин йўналиш болалар футболига буриб юборилганда, саволларимиз мавҳумлик ичига сингиб кетади, чунки бу соҳадаги муаммоларни ўз бўйнига оладиган шахс йўқ. "Мактаблардаги жисмоний тарбия ўқитувчилари беэътибор”, "Ота-оналар болаларини футболга қизиқтирмайди”, "Болалар компьютерга кўпроқ қизиқиб кетишди” – бу ташхислар аслида ўта кулгули эмасми? Муаммони мана шу хулосаларга боғлаш аслида ўша муаммо ечимини бир неча баробар қийинлаштириб, саволимизни саров сари етакламайдими? Етаклайди!

Шунинг учун муаммо сабаблари ва ечимларини ахтараётганда асосий урғуни барибир айнан ўша ҳолат учун жавобгарликни ўз бўйнига олиб саҳнага чиққан ташкилот ва шахсларга қаратавериш керак ва улар ўз вазифаларини қанчалик тўғри бажармоқдалар, деган саволга жавоб берган маъқулроқ ва фойдалироқ чамамда.

Келинг, болалар футболи ва терма жамоа таркиби ўртасидаги узун йўлни қўлдан келганча таҳлил қилиб кўрайлик ва аслида муаммо нимада эканлигига ўз баҳоимизни беришга ҳаракат қилайлик. Мақоладан ечим изламанг, мен буни беришга қодир эмасман. Шундай мавзулар бўладики, ечим бериш шарт эмас, кўрсатилган ҳолатлардан воз кечибгина ўша муаммодан халос бўлиш мумкин, холос.

1-БОСҚИЧ: БИТТА БАЙРОҚ, БИТТА «ЛАКАТИР»

Бу босқичлар гўёки бермуд учбурчаги бурчакларига ўхшайди. Ҳар бурчагида ўнлаб, юзлаб истеъдод эгалари йўқолиб бораверадилар.

Ҳар қандай мамлакатдаги оқилона ишлар ва футболга бўлган эътибор ўша давлат футболига яхши натижалар олиб келиши табиий. Аммо ҳеч қачон истеъдодларга тўлдириб юборишга қодир эмас. Футболда хам биринчи бўлишни ахд қилган АҚШ 90-йилларда футболга жуда катта маблағ ташлади, лекин барибир Бразилия бўлишнинг уддасидан чиқа олмади. Яъни мамлакат футболи ривожланишида ўша мамлакатнинг этник хусусияти ва қизиқиши, оммавийлиги ва туғма қобилияти ҳам катта аҳамият касб этади, буни сезиларли равишда кучайтириш ёки пасайтириб юборишнинг сира иложи йўқ. Шунинг учун ҳам турли йиллардаги, турли мусобақаларда турли терма жамоалар ғолиб чиққан бўлишса-да, футболда етакчилар ўзгармайди. Мамлакат футболига бўлган катта эътибор эса ўша мамлакат футболини ўта даражада кучайтириб юбормайди, балки мавжуд қобилият ва салоҳиятдан максимал фойдаланиш имконини беради. Айни шу шаклда мамлакат футболининг қайсидир даврда орқага кетишида ҳам асосий омил ролини пойдевор эмас, балки иморатнинг юқори қисмидаги камчиликлар ўйнайди.

Ўзбек футболи доимо истеъдодли, техник футболчиларга ва кучли ҳужумчиларга бой бўлиб келган. Юқорида айтиб ўтганимиздек, ҳозирги кунимиздаги бу танқисликни асло истеъдодли болаларимизнинг камайиб кетганлигига боғламаслигимиз керак. Хўш, 1-босқич нимадан иборат?

Биринчи босқични боланинг спорт мактабларига ташриф буюришидан тортиб, профессионал клублар назарига тушишигача бўлган давр ташкил қилади. Ўйлашимча, айни шу давр футболида айтарли орқага кетиш ёки ўзгариш кузатилгани йўқ. 14-15 ёшгача бўлган футболчиларни тарбиялашда аввало боланинг техник имкониятларини очиш, тананинг бўлажак футболчилик хусусиятларига сайқал бериш, болада спортча характер куртакларини очиш ва дастлабки тактик билимларни бериш билан кифояланади. Болалар мураббийининг асосий вазифаси шулардан иборат ва замонавий футболдаги янги тактик йўналишлар, турли мураббийлик ғоялари улар учун керак эмас, десам нотўғри бўладию, ҳар холда асосий ўрин эгалламайди. Хуллас, бу борада агар футболимиздаги соҳаларни бир ипга тизиб чиқсак, болалар футболи бошқа соҳалардан кўра ўз ишини бажариш бўйича илғорроқлар, деган бўлардим. «МЮ» ёки «Барселона» талабидаги болаларни тарбиялаб бера олмаётган бўлишса-да, Осиё миқёсидаги ҳамкасбларидан, айтайлик, Япония ва Австралиядан, худди терма жамоамиз орқада қолиб кетгандек даражада орқада эмаслар.

Болалар футболининг маҳсули ёки савияси таққосланганда ҳеч қачон мавжуд академия ёки спорт мактабларидаги базаларнинг аҳволи, чимнинг сифати ёки чўмилиш хоналарининг нечта эканлиги асосий роль ўйнамайди. Яъни бу борадаги устунлик, ҳеч қачон болалар футболидаги устунликни белгилаб бермайди. Африкада ёки Лотин Америкасида футболни оёқ яланг ўрганишади, Европада бола дастлабки тўпни тепишни бирор суперклубнинг спорт мактабида амалга ошириши мумкин. Яъни ҳар бир давлатнинг ўзига яраша устунлик ва йўналиши мавжуд, Ўзбекистонда кучли истеъдодлар чиқишини таъминлаш учун 10-15 та юқори сифатли футбол академияси қуриш керак, деган ғоя ўз мевасини бериши керак. Бизда энг асосий муаммо ўша тайёр ҳолатга келган болаларнинг профессионал футболчига айланиш нуқталарида.

Хўш, клубларимиз билан алоқалар қай даражада? Ушбу болалар клубларимиз назарига тушишлари қанчалик осон ёки мушкул? Юқоридаги сарлавҳани бекорга келтирмадим. «Темир хотин» асаридаги Қўчқор ака хар бир қишлоқда «лакатир» бўлиши кераклигини ва унинг вазифаси ўша қишлоқдан чиқаётган электромагнит тўлқинларини қабул қилиб туриши лозимлигини зўр бериб хотинига тушунтиради. Бизнинг футболда электромагнит тўлқинлари чиқяпти, яъни истеъдодли болалар мавжуд ва бўлади. Хўш, уларни қабул қиладиган футбол жамоалари ҳар бир туманда, қишлоқда борми?

Нега истеъдодли футболчилар 10-15 йил олдингидан кўра камайиб кетди, деган саволга жавоб тариқасида айтишим мумкинки, ўша даврларда олий лигадаги 16-18 жамоадан ташқари, 1-лигада 26-28 та жамоа мавжуд бўлган. 2-лига эса ҳозирги биринчидан ҳам қизиқарлироқ кечган. Агар бола истеъдодли бўлса, бемалол мавжуд жамоаларнинг қарамоғида ўзини кўрсатиши ва юқорига интилиши мумкин-ку, деган савол туғилади. Шуни таъкидлашни истардимки, ҳар қандай истеъдод ҳам Марадона ёки Пеле каби 16-18 ёшда порлайвермайди. Зайниддин Зидан 22-23 ёшда Европа миқёсидаги ўйинчи (ҳали юлдуз эмас) даражасига чиқди, Али Даи эса 24 ёшдан бошлаб профессионал фаолият билан шуғуллана бошлаган. Зайниддин Тожиевни ҳам биз 23 ёшида таниб олгандик. Кимдир Шоҳжаҳон Ҳасановга ўхшаб ёшлигидан ўзини кўрсатиб, ҳамманинг назарига тушар, аммо йиллар давомида сайқаллашиб борадиган қобилият соҳиби — футболчига айланиш учун шароит борми бизда?

Бир неча йил олдин ҳозирда терма жамоамизга номзод саналган Руслан Мелзиддиновнинг интервьюсидан ниҳоятда таъсирлангандим. У 15-16 ёшли ўсмирлар ўртасида республика миқёсида кечган турнирда қўқонлик тенгқурлари билан ғолиб бўлганини тўлқинланиб гапириб берган ва журналистнинг «Ўша жамоада кимлар бор эди?», деган саволига:

— Уларнинг ичидан битта мен «Нефтчи»да ўйнай бошладим, бошқалар футболни ташлаб, ўзга касбга ўтиб кетишди, — деб жавоб берганди.

Сурхондарё ўлкасининиг қанчалик истеъдодларга бой эканлигини яхши биламиз. Хўш, ўша қишлоқлик болакай, қандай қилиб, қайси клуб аъзосига айлана олади? Бутун вилоятда бирорта ҳам проффесионал клуб йўқ-ку! Тўрақўрғонлик янги Солиев қандай қилиб тезлик билан «Навбаҳор» аъзоси бўлиб, гол уришни бошлайди? Клуб селекционерларининг ишлаш услубларини тасаввур қиламан, (бу ҳақда пастда батафсилроқ) нари борса ўша вилоятлар спорт мактабларига боришади, «яхши болаларингизни кўрсатинг», дейишади, 2-3 та ўйинда кузатгач, 2-3 тасини саралаб олишади. Қолган 200-300 таси эса футболни ташлаб юборишаверади. Қўқонлик бир болалар мураббийи билан гаплашганимда, у шогирдларини клубларга тавсия қилавериб, қийналиб кетганлигини айтиб ўтганди:

- Болаларни олиб бораман, иккига бўлиб, ўйнатиб кўришади ва дарров хулоса чиқаришади. Баъзида «эртага келинг», «келаси ойга хабар олинг», дейишади, гўёки бу ишдан мен манфаатдордек. Мен ҳеч қандай моддий рағбатни умид қилмайман, шогирдларимнинг кучли жамоаларда ўйнаб кетиши мен учун катта бахт. Келажаги мавҳум бўлган болалар ота-оналарининг «энди нима бўлади?», деган саволига жавоб бера олмайман.

Тўғри-да, бу ҳолатда футболни ташлаб, бошқа касбга ўтиб кетаётган ёшларни нима тўхтатиб қолади? Мавҳум келажакми? Ахир футбол ҳам энг аввало бир касб эканлигини тан олишга мажбурмиз. Агар туманларда жамоалар бўлса ва 1-лига кучайса, футболчида ўзини кўрсатиш учун 1 -2 соат эмас, жуда кўп вақт ва шароит бўлади. Энг аввало, келажак мавҳумлик тубида қолиб кетмайди.

Бизнинг ҳолатимизда болалар мураббийи ўз шогирдларини ва ўзининг фаолиятини намойиш қилишнинг бошқа усулларини топишга мажбур бўлади. Эътибор тортиш учун шогирдлари ёшини кичрайтириш йўлига ўтади. Қайси биридан сўрасангиз, «ёши кичрайтирилаётган бошқа жамоалардан ўз шогирдларимни ҳимоя қилиш учун мажбурман. Буни қилмасам, меникилар назардан четда қолишлари мумкин», деб ўзларини оқлашади. Гўёки, гўшт ёки бензин сотаётганда, «менинг тарозим тўғри» деб ғалати миннат қилинаётгандек, баъзи футболчилар ҳақида, «бунинг ёши тоза» деган гапларни ҳам эшитиб турамиз.

Хулоса қилиб шуни айтиш мумкинки, «Янгиер» бўлмагунча Сирдарёдан янги Нўъмон Нурматов чиқмайди.

2-БОСҚИЧ: ЧЕМПИОНЛИК ФАЛОН ПУЛ!

2-босқич футболчининг маълум бир клуб аъзосига айланиш жараёнидан, то ўша клубнинг асосий таркиб футболчисига айланиш давригача бўлган паллани ўз ичига олади. Бизда ўринбосарлар таркибидаги ёш футболчига асосий таркибдан қўрқмасдан жой бериш ҳолатлари жуда кам учрайди ва бунинг ўзига яраша сабаблари мавжуд.

Юқоридаги муаммолар мавжуд ҳолатида ҳам олий лига жамоаларининг юртимиз бўйлаб селекция ишларини йўлга қўйишларига ва ёшларни қидириб топишларига шароит бор. «Арсенал» клубининг трансфер сиёсати ўз навбатида Африка ёки Франция футболининг ривожига ҳам катта ҳисса қўшаётганидек, клубларимизнинг ғалаба, медаль ёки кучли футболчини пул билан ўлчамасликлари ҳолатида бизда ҳам футбол янада оммавийлашиши ва туманлардан яна истеъдодлар чиқиши мумкин эди.

Яқинда «НТВ+» да Қурбон Бердиевни кўрсатишди. Интервью баробарида «Рубин» клуби базасидан ва болалар жамоаларидан лавҳалар беришди. Шуниси таҳсинга сазоворки, Бердиев ўша турли ёшлардаги жамоалар аҳволи, у ерда етишиб чиқаётган ёшлардан тўлиқ хабардор ва қайсидир маънода жамоа келажаги пойдевори ҳақидаги тушунча унда мавжуд. Албатта, юқори савияли турнирлардаги иштирок четдан юлдузларни жалб қилмасдан туриб амалга ошмайди, аммо ўша йўлга қўйилган тўғри тизим оқибатида Бухаров, Резянцев, Бистров каби ёшлар чиқиб келаверади. Бу борада «Пахтакор»нинг ишлари таҳсинга лойиқ. «Нефтчи» ва «Насаф»ни қониқарли деса бўлади. Эътибор берган бўлсангиз, бу жамоалар ўз сиёсатини ҳадеб ўзгартиравермайдиган ва мураббийларга ишонч ва етарли муддат бера оладиган жамоалардир. Мана шу боғлиқликдан биз муаммонинг асл иллатини билиб олишимиз мумкин.

Бизда аксарият ўртамиёна жамоаларнинг ривожланиш режалари асосан бир йилни ташкил қилади. Мураббий тайинланади ва жамоанинг ўша мавсумдаги олиши керак бўлган ўрни, ўйини талаб сифатида қўйилади. Ҳомийларнинг натижа талаб қилишлари табиий, аммо бу хилда қараш мураббий фаолиятини чеклаб юборади.

Хўш, илк мавсумдаёқ қатъий шартларни бажариш керак бўлган мураббий учун энди ўша жамоа ёки вилоят ёшлари салоҳиятини ўрганиш, жамоанинг ривожланиш режасини ишлаб чиқиш, истеъдодларни таркибда ўйнатиш орқали ички потенциалдан максимал фойдаланиш учун вақт борми? Ахир бу изланишлар қимматга тушиши ва 4-5 та мағлубиятдан сўнг унга чиқиш эшикларини кўрсатиб қўйишлари аниқ-ку!

Мураббий нима қилади? Уям «аҳмоқ эмас», ўз қадрини ва номини яхши билади. Ҳомийга «агар кучли олтиликка кирмоқчи бўлсангиз (ёки олий лигада ўрнингизни сақлаб қолмоқчи бўлсангиз), буни бажариш учун фалон-фалон футболчиларни менга олиб беришингиз керак, олий лиганинг ўз қоидалари мавжуд ва олий лигада натижа олиб берадиган баъзи футболчиларсиз ҳеч нарсага эришиб бўлмайди», дейди. Бундан ташқари хакамларга эътибор қаратиш ҳам ёзилмаган ва исботлаб бўлмайдиган ҳолатдардан бири.

Мураббий ўзининг шароитида олий лигада муваффақият қозонишнинг ягона йўлини мана шунда кўради ва у ҳақ. Олий лигада ҳали синалмаган ёш футболчига кўпроқ имконият бериш, маҳаллий ёшларнинг таркибдан босқичма-босқич ўрин эгаллаб боришларини таъминлаш улар учун катта таваккалчилик. Чунки буёқда натижага путур етиши мумкин. Албатта, кўп бор айтиб ўтганимиздек, клуб учун энг аввало натижа туриши керак, аммо шароитдан келиб чиқиб, жамоанинг бир неча йиллик ривожланиш дастурини ишлаб чиқиш, аста-секинлик билан кўзланган мақсадга етиб бориш ҳам молиявий жиҳатда-н, ҳам билвосита мамлакатимиз футболи учун фойда келтиради.

Ҳатто «МЮ», «Барселона» каби пули кўп клублар ҳам баъзан ортга чекинишади, келаси йил учун бу йилни қурбон қилишади. Аслида ўша жорий йилда ҳам транфер учун катта пул сарфлаш орқали таркибни кучайтириб олиш имконияти бўлса-да, мураббий ўз ғоясини татбиқ қилиш орқали янги юлдузлар кашф этилади ва 6у клубга катта иқтисодий фойда келтиради. Бекхэмни «Реал»га бериб юбориб, ўрнига кўпчилик талаб қилгандек Роналдиньони эмас, Роналдуни сотиб олганлиги клубга қанчалик иқгисодий фойда келтирганлигини ва шу қаторда ЕЧЛ кубоги соҳибига айланганлигини эслаш кифоя. Ёки 1989 йилдаги Садириннинг ЦСКАсини яхши эслайман. Ёшларни харбий хизматга чақириш орқали таркиб тузиш имкониятига эга бўлган Садирин ўша вақтда мамлакат ёшлар терма жамоаси таркибида тўп сурган Ерёмин, Татарчук, Брошин, Корнеев (Қосимов учун ҳам роса ҳаракат қилишганди) каби футболчиларни таркибга жалб қилди ва атроф билан ҳисоблашмасдан ўйнатаверди. Жамоа ҳатто 1-лигага тушиб кетди. Аммо тезда олийга қайтган ЦСКА 1990 йилда кумуш медални қўлга киритган бўлса, бир йил ўтиб уларга рақиблик қила оладиган жамоа топилмади. Армиячилар ҳам кубокни, ҳам мамлакат чемпионлигини нишонладилар. Бу ғалабаларда ҳам, албатта, мураббийнинг ғояси, бир неча йиллик режа ётарди.

Афсуски, биздаги аксарият мураббийларда бу шароитнинг йўқлиги, аввало тезда келадиган натижани ўйлашга мажбур бўлишлари оқибатида ёш футболчиларга эътибор қаратиш ва кўпроқ майдонга туширишдан қўрқиб қолишган. Олий лига ўйинчиси деганда маълум исм-шарифларни эшитаверамиз. Чемпионлик керакми, унда Жепаров, Кападзе, Аҳмедов, Ҳасанов, бронза деганда Тўраев, Саидов, Каримов, Жиямуродовларни, ўртамиёна деганда Жадигеров, Мирхолдиршоев, Юнусов, Навкаровларни тушунишга ўрганиб қолганмиз. Гўё натижалар фақат ва фақат мана шу фамилиялар остига яширингандек.

Бу эса аслида спорт тури бўлган футболда молиявий назария яратмоқда. Маълум футболчиларсиз медаль олиб бўлмайди, катта пулсиз «Бунёдкор»ни ютишнинг сира иложи йўқ, деган назариялар айнан мутахассисларимиз томонидан айтилиши ҳомийларни ҳам футболдан бездиради ва биринчи БОСҚИЧда тилга олинган муаммолар юзага келади.

3-БОСҚИЧ: ҒОЯСИЗ ҚОЯЛАР

Хўш, ўша дастлаб тилга олган футболчимиз иккита босқични босиб ўтиб, олий лига клубининг асосий ва алмаштириб бўлмас футболчисига айланди ҳам дейлик. Энди у етарли ўйин амалиёти ва рақобат туфайли йилдан-йилга кучайиб борадими? Халқаро майдонда терма жамоамиз шарафини муносиб ҳимоя қиладиган даражадаги ёки чет эл клублари талабини қондира оладиган савияга чиқа оладими? Йўқ!

Ўтган йилги мавсумга бир назар ташлайлик. Бир йил давомида ўтган йилги савиясидан бир поғона юқорига кўтарила олган футболчини кўрдингизми? Агар терма жамоамизга номзод бўлган футболчилар ичидан қидирилса (аслида ўсиши шарт бўлган қатлам бу), шахсан мен фақат иккита номни кўраман - Андреев ва Ҳасанов. Бошқаларнинг ўйинида пасайиш бор, нари борса ўтган йилги савияда ўйнашди холос. Бошқа клублардаги ўсиш чегараси оқибатда терма жамоага номзод сифатида қайд этилиш билан ўлчанадиган бўлса, улар кўп эмас. Нари борса ҳар клубда биттадан.

«Нефтчи» мураббийи Саркисяннинг ёшларни кашф этиш ва ички имкониятилардан оқилона фойдаланиши ҳақида жуда кўп мақтовли гаплар айтилади. Ҳақиқатдан ҳам ҳар йили «Нефтчи» таркибида янги ном порлайди ва у олий лиганинг етакчи футболчилари қаторида тилга олина бошлайди. Яъни Саркисян жамоасида юқорида тилга олиб ўтилган 2 та босқич яхши амал қилади. Аммо...

Нега ўша Алижонов ҳам, Холиқов ҳам бошқаси ҳам кейин ўсишдан тўхтаб қолишади? Адашяпсиз, Саидов Жепаровдан зўр, дея кўрманг. Балки зўрдир, аммо ўша Саидов ҳам 2003 йилда ёшлар ўртасидаги жаҳон чемпионатида ўйнаган савиясидан ўта сезиларли даражада юқорилаб кетгани йўқ. Бири жарохат олади, бошқаси яна бошқа сабаб. Оқибат барибир бир хил. Қотиб қолишади битта нуқтада. Мен нисбатан олганда барқарор таркибга эга бўлганлиги учун «Нефтчи»ни мисол келтирдим, аслида барча жамоаларда шу ҳолат. Сабаби шундаки, жамоаларимиз ўйинида, тактик услубида ўзига хослик йўқ, изланиш ва ғоя ҳаминқадар. «Сандерленд» ёки «Палермо»га ўхшаб, гранд рақибини ҳеч бўлмаса битта ўйинда тактик томондан боши берк кўчага қамай оладиган мураббийлик изланишлари йўқ! Футболчиларнинг очилмаган қирраларини кашф этадиган, маълум нуқта сари йўналтирадиган ва анор сувини сиққандек футболчининг борини сиқиб оладиган мураббийлик билими йўқ бизда!

Шунинг учун ҳам Сколарининг Жасурни сал марказроққа ўтказиши барчанинг ҳайратига сабаб бўлди, аслида замонавий футболда Эшли Коулнинг ҳам дарвозабон билан бирга-бир чиқишини ҳам, Рунининг сўнгги ҳимоячи зонасида тўпни эгаллаб олаётганлигини ҳам хотиржам кузатамиз-ку! Шунинг учун ҳам Одил Аҳмедовнинг ажойиб техникаси ва ҳали 70 фоизи очилмаган потенциалидан мураббийларимиз бирор натижа чиқара олишмаяпти. Кучли рақиб билан ўйинларда ундан фойдалана олмаяпмиз. Айб футболчидами? Йўқ! Асло.

Сабаб шундаки, мураббийларимизда ўтириб ишлашга, жаҳон футболи тараққиёти қаерга қараб кетаётганлигини ўрганишга, ҳамнафас бўлишга вақт йўқ. ПРО лицензиясига ўқиш давомида футбол билан яшаш, кейин эса ўйинчиларига ойлик етказиб бериш учун ҳомийлардан пул истаб ёки мутасаддилардан ҳомий излаб сарғайиб туриш билан нима ўзгаради? Назария амалиётга татбиқ этилиши учун уларда етарли шароит йўқ-ку! Вали Султонов «Рўзим иши»нинг икир-чикирлари билан эмас, жамоа услуби устида ишлаши керак, назария бўйича. У нима қилсин? Қачон излансин?

Рустам Акрамов тўғри таъкидлаб ўтди, чет эллик машҳур мураббийлар футбол борасида илмий изланишлар олиб борадилар, клублари билан биргаликда ўз устиларида ишлайдилар, бўлаётган ҳодисаларга ўз қарашларини баён қиладилар. Аммо бизнинг мураббийларнинг бунга вақтлари йўқ.

42-43-саҳифаларда бериб борилган мозий юлдузлари ҳақидаги саҳифани ёритиш асносида кўп юлдузларнинг кашф этилишидаги асосий омилнинг гувоҳи бўлдим. Бу мураббий экан. Мураббий кўрсатмалари ва руҳий мададлари туфайлигина дунё футбол афсоналарига эга бўлган экан. Бирортаси «Мен ўқиган академияларда шароит зўр эди, бир неча хил бутсам бор эди, шунинг учун футболга қизиқиб, кучайиб кетдим», деган гапни тилга олгани йўқ. Мен бу билан футбол мактабларининг кераги йўқ, яна орқага қараб кетайлик, демоқчи эмасман, фақат муаммо илдизини ахтаришда ва ечим беришда бу шароитларни асосий планга олиб чиқиб қўймаслик керак, демоқчиман холос.

Болалар футболи эса ўз ишини қилмоқда. Ҳар ҳолда мен шундай деб ўйлайман. Болаларимизни айблашдан олдин, ташқарига чиқинг, уйингизга энг яқин бўлган стадионда икки соат вақтингизни ўтказинг. Голини жаҳон футболи юлдузларидек нишонлаётган ҳужумчиларни ҳам, ўз дарвозасига гол уриб қўйиб, йиғидан тўхтай олмаётган ҳимоячини ҳам, ўти ўсмай қолган дарвоза тагида ҳар бир тўпга ўзини аямай ташлаётган дарвозабонни ҳам кўрасиз, албатта. Уларнинг кўзларига қаранг-да, ўзингизга савол беринг. Бу болаларнинг келажакка бўлган умидидан қайси виждон билан маҳрум қила оламиз? Мен жавоб бера олмадим.

Қаҳрамон АСЛАНОВ,

"Чемпион” газетасининг 2010 йил 26 январь, №4 (76) сонидан.

Немисча ҳисоб-китоб

admin — Sun, 02 Dec 2012 03:25:06 GMT

9 декабрь куни Куала-Лумпур шаҳрида ўтган қурьа маросимини кузатар эканман, асосий эътиборни иккинчи саватдаги жамоаларга қаратдим. Ўзбекистон терма жамоаси Саудия Арабистони билан бир гуруҳдан жой олиб, Эрондан қутулганини кўргач эса, Жаҳон чемпионатига чиқиш имкониятларимиз ҳақида ўзимни янада хотиржамроқ ҳис қилдим.

Бу хотиржамлик менда биринчи марта ўтган йили июн ойида, Халқаро футбол уюшмаси 2006 йилги Жаҳон чемпионати ўринларини эълон қилганида пайдо бўлганди. Ўшанда Осиё Футбол Конфедерациясига 4,5 та ўрин берилганини "Футбол” газетасида ёритар эканмиз, "Тўрт яримда ўриндан биттасига илинмасак уят бўлади”, қабилида фикр билдиргандик.

Бунинг сабаби – Ўзбекистон аввалги икки уринишида бу қадар ажойиб имкониятга эга бўлмаганди. Биринчи сафар 1997 йил Осиёга 3,5 та ўрин ажратилган ва биз якуний босқичда Япония ҳамда Корея билан бир гуруҳдан жой олиб, деярли ҳеч қандай имкониятга эга бўлмагандик. Агар ўша мусобақани ёдга олсак, Кореядаги ажойиб ўйинимиз ва Тошкентда Японияга сўнгги дақиқаларда муҳим очкони тақдим этганимиз Жаҳон чемпионатига бормасак ҳам, Осиёда бошимизни мағрур кўтариб юришга имконият берганди. 1997 йилни ФИФА рейтингида 110-ўринда бошлаб, 79-ўринда якунлаганимиз ҳам бунга исбот бўлиши мумкин.

Иккинчи марта биз 2001 йили 2,5 та ўрин учун кураш олиб бордик. Мусобақа мезбонлари Корея ва Японияни ҳисобламаганда, саралаш ўйинларида қатнашган 39 жамоа учун 2,5 та ўрин қанчалик кам кўринмасин, Ўзбекистон яна якуний босқич иштирокчисига айланди ва бу сафар Уммондаги кутилмаган мағлубият туфайли "плэй-офф” босқичидан маҳрум бўлдик.Ноқулай рақиб БААга ҳам уйимизда, ҳам сафарда ютқазганимизга қарамасдан, якуний жадвалда улардан фақат бир очко ортда қолганимиз, сўнгги турда биз Хитойни енгсак ҳам, Уммоннинг БААга ютқазиб бергани ва Ширшовнинг сўнгги дақиқадаги голи ҳамда Ўзбекистон футболи тарихида биринчи маротаба худди хориждагидек томошабинларнинг олдидаги темир панжарага чиқиб голни нишонлагани беҳуда кетгани роса алам қилганди, ўшанда.

Бу сафар биз футболимиз тарихидаги энг қулай имкониятга эга бўлиб саралаш ўйинларини бошладик. 39 жамоа учун 4,5 ўрин берилгани имкониятларимизни кескин ошириб юборди. Биринчи босқичда Ироқ билан бир гуруҳдан жой олганимиз ва Тошкентдаги биринчи ўйинда ғалаба қозона олмаганимиз хавотиримизни бироз кучайтирган бўлса-да, асосий довондан ўтиб олдик. Энди эса, ўтган йили айтганимиздек, "уят бўлади” Жаҳон Чемпионатидан четда қолиб кетсак.

Ҳозир, математик ҳисоб-китобга асослансак, Жаҳон чемпионатига бориш имкониятимиз 56 фоизни ташкил қилади (8 жамоа – 4,5 ўрин). Аввалги икки уринишимиздаги якуний босқичга солиштирганда (1998 йил 10 жамоа 3,5 ўрин – 35%, 2002 йил 10 жамоа 2,5 ўрин – 25%), бу салкам икки баравар баланд дегани. Аммо футбол математик ҳисоб-китоблардан четдалиги учун, бошқа бир мулоҳазани ўртага ташламоқчиман.

Биз яқин-яқингача ўзимизни Осиёда энг кучли футбол юрти деб санаб келардик. 1994 йили Осиё футболига Европадан кириб келганимиз учун, бу қитьага паст назар билан қараганимиз рост. Аммо орадан ўтган ўн йил давомида турли натижаларга гувоҳ бўлганимиздан кейин, энди асосий мақсад сари бироз пухтароқ режа тузсак ёмон бўлмасди, менимча.

Ҳозир Ўзбекистон терма жамоасининг олдида жуда қулай имконият бор – 4 жамоадан иборат гуруҳда иккита ўриндан бирини эгалласа бўлди – Жаҳон чемпионати иштирокчисига айланади. Менга қолса, юқоридаги жумлани мен "гуруҳдаги иккинчи ўринни эгалласа бўлди”, деб тузатган бўлардим.

Яқинда бошланадиган якуний босқич арафасида ҳамма жамоаларга қарши бор кучимиз билан курашишни эмас, балки гуруҳдаги иккинчи ўринни олишни мақсад қилсак, ишимиз анча осонлашади. Ҳаммага қарши куч сарфлаб, мардонавор четда қолиб кетгандан кўра, ақл билан ЖЧ йўлланмаси учун курашиш футболимиз ва футболчиларимиз учун анча фойдали бўлади.

Менга қолса, йўлланмалардан биттасини Кореяга бериш керак-да, иккинчи йўлланма учун Саудия Арабистони ва Қувайт билан курашиш керак. Шунда балки 13 йилдан бери орзиқиб кутаётган йўлланмамизга осонроқ эга бўлармидик.

Фикрим Алпомишлар юрти саналган Ўзбекистон учун балки бироз ғайритабиий туюлар, лекин бу фикр "қўрқоқлик” эмас, балки, менимча, "тажрибалилик”, "уддабуронлик” саналади.

Келинг, ушбу фикримга далиллар келтираман. Биринчидан, Корея ўтган Жаҳон Чемпионатининг наинки иштирокчиси, балки ярим финалчиси саналади. Бу бир! Иккинчидан, Корея қуръада ҳам бизга биринчи саватдан келди – яъни у рейтингига кўра ҳам гуруҳдаги биринчи жамоа ҳисобланади у. Учинчидан, гарчи Корея айни пайтда бироз қийин даврни бошидан кечираётган бўлса-да, Жаҳон Чемпионати саралаш ўйинларида биронта ҳам очкони осонликча бой бермаслиги табиий. Тўртинчидан, Корея терма жамоаси куни кеча Германияни ўз майдони 3:1 ҳисобида мағлуб этди. Бешинчидан, биз Кореяга қарши сафардаги ўйинимизни Қувайтда ўтган ўйинмиздан беш кундан кейин ўтказишимиз керак. Қувайт билан Корея орасидаги масофага эътибор беринг: тўғри масофа 13000 километрни ташкил қилади. Қувайтдан Сеулга тўғри рейс йўқ. Агар чартер буюрадиган бўлсак ва Қувайтдаги ўйиндан кейин ўша куни йўлга чиқсак ҳам, Кореяга эртасига туш вақтида етиб келамиз. Агар Қувайтдан Кореяга икки-учта рейс алмашиб учадиган бўлсак, футболчиларимиз асосий рақибга қарши қанақа куч билан майдонга тушишларини тасаввур қилиш қийин эмас.

Биз ҳеч қачон Қувайтдан хавотирга тушмаганмиз, биз Саудия Арабистонини бу йил мағлубиятга учратдик, Шундай экан, терма жамоамиз рахбарияти якуний йўлакчада марра чизиғига қараб чопқиллагандан кўра, Қувайт ва Саудия Арабистонини олдинга ўтказиб юбормасликка ҳаракат қилса тўғрироқ бўларди. Марра чизиғини биринчи бўлиб кесиб ўтишга ҳаракат қилиб ўзимизни қийнаш менимча, ортиқча. Майли, марра чизиғини биз эмас, Корея биринчи бўлиб кесиб ўтсин. Ахир якунда биринчи келган ҳам, иккинчи келган ҳам бир хил мукофот – Жаҳон Чемпионати йўлланмаси билан тақдирланади-ку!

Аваз БЕРДИҚУЛОВ,

"InterFutbol” газетасининг 2004 йил 28 декабрь, махсус сонидан.
Фото: "InterFutbol” газетаси